[Sadie Glass]

Lucio Fontana — Concetto spaziale, Attesa (1960)


Trzydzieści osiem stron porozumienia, cztery podmioty, dwa dokumenty wymagające uzgodnienia i jedno płótno warte kilkadziesiąt milionów dolarów stanowiące centralny punkt przygotowywanej ekspozycji. Sześć dni do otwarcia galerii. Publiczność zobaczy ostatecznie dzieło na ścianie, być może zatrzyma się przed nim na kilka minut, przeczyta nazwisko artysty, zrobi zdjęcie i przejdzie dalej, nie mając najmniejszego pojęcia, ile osób, instytucji i wzajemnych zobowiązań musiało wcześniej znaleźć się we właściwym miejscu.
Obraz znajdował się już w Toronto, w magazynie zatwierdzonego przez bank depozytariusza. Transport do galerii, odbiór konserwatorski i instalację przygotowano z odpowiednim wyprzedzeniem, lecz zarezerwowane okno przewozowe pozostawało warunkowe. Jeśli do czwartkowego wieczoru nie otrzymają wymaganych zgód, trzeba będzie z niego zrezygnować. Bank zaakceptował miejsce wystawienia dzieła, jednak istniejące zabezpieczenie finansowania rodzinnej kolekcji wymagało zachowania określonej formy pieczy. Powiernicy z kolei nie zamierzali zobowiązywać się do ośmiotygodniowego wypożyczenia, jeśli kredytodawca mógłby zażądać zwrotu obrazu bez podstawy przewidzianej w umowie. Problem nie polegał zatem na braku dobrej woli. Wszystkie zainteresowane strony wyjątkowo skrupulatnie wywiązywały się ze swoich obowiązków. Bardzo szlachetnie. Niestety, równie skutecznie można w ten sposób nie zorganizować wystawy.
Sadie znała stanowiska obu kancelarii, zakres zabezpieczenia i ograniczenia wynikające z dokumentacji powierniczej. Znała również przedstawicieli instytucji, których podpisy były potrzebne, chociaż nie wszyscy zdawali sobie sprawę z tego, jak wiele wiedziała o sposobie podejmowania przez nich decyzji. Nie zamierzała prosić żadnej ze stron o rezygnację z przysługujących jej uprawnień - takie rozwiązanie byłoby nie tylko nierealistyczne, ale przede wszystkim zbędne. Wystarczyło rozdzielić trzy kwestie, które dotychczas traktowano niemal zamiennie: skuteczność zabezpieczenia, sprawowanie pieczy nad dziełem i odpowiedzialność za jego fizyczną obsługę.
Przy stole zgromadzili się pełnomocnicy banku i powierników, przedstawiciel ubezpieczyciela, dyrektorka rejestracji zbiorów, starszy kurator, doradca rodziny oraz prawniczka galerii. Obecności tych osób Sadie oczekiwała. Obecności Raphaela — nie. Nie miała jednak powodu zmieniać przebiegu spotkania ze względu na dodatkowego uczestnika, toteż poświęciła mu tylko tyle uwagi, ile wymagało odnotowanie jego obecności.
Nadal mieszkała we własnym domu. Poranki, wieczory i noce należały znowu do niej, choć większość czasu między nimi pochłaniały przygotowania do otwarcia. Byłaby tak samo skupiona na zawodowym celu niezależnie od tego, czy prywatnie układało jej się z Valencourtem. W zasadzie nie było czego powiedzieć o jakimkolwiek układaniu, kiedy Glass ograniczyła swoją uwagę do spraw wyłącznie służbowych. Nie postanowiła go ukarać. Gdyby chciała potraktować milczenie jako narzędzie nacisku, musiałaby oczekiwać określonej reakcji, a Sadie już przyjęła bardzo jasny komunikat. Nie potrzebowała, aby jej go powtórzył, choć - czego nie próbowała ukrywać przed samą sobą - nie była nań obojętna.
To byłoby znacznie prostsze. Została z niesmakiem, niezrozumieniem i pamięcią własnego zagubienia. Pięć dni nie wystarczyło żeby przestało ją to boleć, jednak dystans nie był obliczony na wywołanie jakiejkolwiek reakcji po drugiej stronie. Zajmowała się tą swoją - naruszoną w sposób tak obrzydliwy, że wciąż jeszcze pytała samą siebie, czy aby na pewno to wszystko wydarzyło się naprawdę.
Nie oznaczało to jednak, że zamierzała wnosić tę sytuację do sali konferencyjnej ku analizie obecnych ekspertów. Wszyscy mieli rzeczywistą pracę do wykonania.
Prawnik banku rozpoczął od podtrzymania zastrzeżenia dotyczącego skuteczności zabezpieczenia po zmianie miejsca przechowywania obrazu. Zaznaczył odpowiedni ustęp projektu, Sadie zaś przyjęła jego stanowisko bez polemiki. Zamiast przekonywać go do ogólnej słuszności wypożyczenia, sprowadziła rozmowę do konkretu: jakie uprawnienia kontrolne musi faktycznie zachować zatwierdzony depozytariusz i których czynności galeria nie może wykonywać samodzielnie. Dopiero uzyskawszy odpowiedź, skierowała zagadnienie do dyrektorki rejestracji, która wskazała warunki wspólnej autoryzacji przemieszczeń, dokumentowania dostępu i sprawowania nadzoru konserwatorskiego.
Bank potrzebował prawnie skutecznej kontroli nad zabezpieczeniem, nie prawa do samodzielnego wydawania poleceń konserwatorom. Galeria potrzebowała zachowania profesjonalnego nadzoru nad obiektem, nie swobody dysponowania nim wbrew warunkom finansowania. Zastrzeżenia obu stron dało się zatem pogodzić bez odbierania którejkolwiek z nich uprawnień rzeczywiście niezbędnych do wykonywania jej obowiązków.
Rozwiązanie wymagało odrębnego czterostronnego protokołu pomiędzy bankiem, powiernikami, depozytariuszem i galerią, podczas gdy sama umowa wypożyczenia pozostawała między powiernikami a galerią. Ostateczna skuteczność proponowanej konstrukcji zależała jeszcze od opinii prawnej, o którą wystąpiono w piątek. Sadie nie zamierzała zastępować jej własną interpretacją ani dopuścić do transportu przed uzyskaniem potwierdzenia. Ustaliła natomiast, które elementy protokołu można już przygotować, żeby po otrzymaniu opinii nie rozpoczynać całej procedury od nowa.
Dopiero uwaga przedstawiciela ubezpieczyciela wymagała korekty dotychczasowego projektu. Nowy podział uprawnień nie znajdował pełnego odzwierciedlenia w warunkach polisy, zwłaszcza w razie wcześniejszego wydania obrazu. Sadie przez chwilę przyglądała się zestawieniu, zestawiając zakresy obowiązków z kolejnymi etapami przemieszczenia dzieła. Następnie rozdzieliła kwestię kontroli istotnej dla zabezpieczenia od odpowiedzialności kontraktowej za powierzone czynności. Transport, odbiór, instalacja, ekspozycja i ewentualne wydanie wymagały osobnego określenia obowiązków oraz weryfikacji odpowiadającej im ochrony ubezpieczeniowej. Broker miał uzgodnić rozszerzenie polisy, podczas gdy prawnicy kontynuowali prace nad protokołem.
Kurator powrócił do konsekwencji ewentualnej odmowy komitetu kredytowego. Bez głównego płótna wystawa utraciłaby oś koncepcji, nad którą pracowano przez sześć miesięcy. Sadie nie zamierzała tego bagatelizować. Przygotowany wcześniej drugi wariant aranżacji pozwalał zachować pozostałe wypożyczenia i otworzyć galerię zgodnie z terminem, ale nie czynił obu wersji równorzędnymi. Był zabezpieczeniem przed niepowodzeniem, nie wygodnym powodem do rezygnacji z głównego celu.
Ostatnie zastrzeżenie powierników dotyczyło reputacji rodziny. Fundacja publicznie zapowiedziała udostępnienie kolekcji; wcześniejsze wycofanie obrazu mogłoby zostać odczytane jako niedotrzymanie obietnicy. Sadie pamiętała jednak dokładne brzmienie deklaracji, nad którą pracowano podczas trzech osobnych rozmów z zarządem fundacji. Zapowiedziano udział kolekcji w programie galerii, nie nieprzerwaną obecność każdego obiektu przez pełne osiem tygodni. Przedstawiciel rodziny sam potwierdził tę różnicę po sprawdzeniu dokumentu. Pozwalało to zachować zgodność komunikacji publicznej z warunkami wypożyczenia, nie ujawniając przy tym poufnych informacji o finansowaniu ani nie przypisując powiernikom decyzji podejmowanych przez bank.
Pozostawał komitet kredytowy.
Sadie ustaliła nazwisko osoby referującej sprawę - znała je już z wcześniejszej korespondencji. Przedstawiciel nie uczestniczył w negocjacjach, a jego zadaniem nie było zachwycanie się kolekcją. Potrzebował opinii dotyczącej skuteczności zabezpieczenia, precyzyjnego zestawienia zmian w sposobie sprawowania pieczy i potwierdzenia zakresu ochrony ubezpieczeniowej. Dokumentacji, na podstawie której mógłby bezpiecznie zarekomendować decyzję, nie katalogu wystawy ani listy patronów. W końcu komitet kredytowy nie miał obowiązku podzielać jej entuzjazmu dla malarstwa.
Po dalszej wymianie uwag przedstawiciele obu kancelarii potwierdzili możliwość zarekomendowania uzgodnionej konstrukcji, z zastrzeżeniem otrzymania właściwych opinii i zatwierdzeń. Rejestratorka dopisała ostatnie warunki do procedury przemieszczania, ubezpieczyciel potwierdził termin przedstawienia rozszerzenia polisy. Żadna ze stron nie zgłosiła kolejnej przeszkody wymagającej przebudowania przyjętego modelu.
Zamknęła teczkę, nim jednak zakończyła spotkanie przesunęła spojrzeniem po uczestnikach, obejmując nim również Raphaela.
— Pozostają: opinia prawna, zatwierdzenie podziału odpowiedzialności, warunków ubezpieczenia i decyzja komitetu. Opinia i protokół pieczy jutro do południa, broker potwierdza warunki polisy do szesnastej. Kompletny pakiet trafia do banku przed czwartkowym posiedzeniem. Do czasu uzyskania pisemnych zgód transport pozostaje wstrzymany, podobnie jak publiczne potwierdzenie obecności obrazu. To wszystko na dzisiaj. Dziękuję.
Sadie jako pierwsza wstała, zabrała przygotowane dokumenty ze stołu i skierowała się do wyjścia.

raphael valencourt

[raphael valencourt]

seventeen

there is no narrative. no redemption arc.

Zabawa na Wyspie Uciech i Rozkoszy pozostawiła po sobie wyraźną nić łączącą wspomnienia związane z pobytem w Quebec z rzeczywistością Toronto. Były niczym senna mara, do której człowiek, łaknący powrotu do czegoś równie absurdalnego, co niebezpiecznie pociągającego, wracał myślami, zdając sobie jednocześnie sprawę z niedorzeczności tego, co miało tam miejsce. Château de Senneville było posiadłością zdolną pomieścić każdy rozmiar fanaberii — również tę, w której wizje Ludwika XIV mieszały się z okultystycznymi symbolami w wykonaniu ludzi niemających o nich bladego pojęcia. Raphael zdążył przywyknąć do tego, że im większe pieniądze inwestowano w stworzenie odpowiedniej scenografii, tym mniej istotne dla uczestników stawało się to, co właściwie miała ona przedstawiać. Wystarczyło odpowiednie oświetlenie, kilka starannie dobranych rekwizytów, nazwiska, których nie należało wypowiadać przy przypadkowych świadkach, oraz przekonanie gości, że znaleźli się w miejscu niedostępnym dla zwykłych śmiertelników. Reszta stanowiła kwestię odpowiednio pielęgnowanej próżności.
Podobne odczucie towarzyszyło mu podczas pobytu w Luwrze. Nie dlatego, że była to sytuacja nowa i tak silnie odrealniona, iż wymagała od niego czasu na ponowne zaaklimatyzowanie się w przestrzeni dnia codziennego, lecz ze względu na świadomość przebywania wówczas pod obserwacją biesiadników. Widziano go z kobietą odpowiedzialną za przepływ władzy, o której zwykli śmiertelnicy nie mieli pojęcia. Podczas Les Plaisirs de l’Île enchantée gospodarz przedstawienia podsunął mu własny ekwiwalent odpowiedniego towarzystwa. Raphael umiał rozpoznać dziwkę, gdy takową spotkał, bez względu na stopień klasy, jaki ze sobą niosła. Ta podstawiona mu w murach La Roche miała stosunkowo proste zadanie — dotrzymać mu towarzystwa. Lub, mówiąc elokwentniej, wyciągnąć z niego coś, czego nie posiadali inni. Jak wielu pragnęłoby wszak móc szantażować Valencourta? Człowieka, którego renoma wyprzedzała równie skutecznie co własne nazwisko. Nie wiedziano dokładnie, czy był jedynie narkomanem, hedonistą, geniuszem, czy rozwydrzonym produktem nepotyzmu. Może był wszystkim na raz. Może żadnym. Jedno było pewne od ostatniej Aukcji — stał się posiadaczem czegoś, czego nie posiadał nikt inny na świecie. Czegoś, co w odpowiednich rękach mogło stanowić przepustkę do kolejnych pomieszczeń, kolejnych nazwisk i kolejnych poziomów rzeczywistości, w której pieniądze przestawały być wystarczającym środkiem płatniczym. Nie zamierzał jednak poświęcać temu zbyt wiele uwagi. Nie w ostatnich dniach, kiedy znacznie bardziej uporczywym problemem okazywało się coś, czego nie mógł zamknąć w sejfie, zabezpieczyć odpowiednią umową ani sprowadzić do kwestii własności.
O czym Valencourt w ostatnich dniach nie chciał myśleć, lecz za każdym razem łapał się na intruzywnych myślach, skupiających się i sprowadzających do nikogo innego jak Sadie Glass. Nie była to szczególnie przyjemna okoliczność. Raphael nie należał do ludzi, którzy pozwalali sobie na niekontrolowane zajmowanie przestrzeni umysłowej przez innych. W jego świecie myśli miały być użyteczne, a emocje, jeśli już pojawiały się w jakiejkolwiek postaci, powinny pozostawać podporządkowane konkretnemu celowi. Tymczasem Glass stanowiła osobliwy wyjątek od tej zasady. Nie potrzebowała fizycznej obecności, aby zaznaczyć swoją obecność. Wystarczyła luka w harmonogramie, przedmiot pozostawiony w nieodpowiednim miejscu, dokument wymagający podpisu albo chwila bezczynności, podczas której umysł, pozbawiony bieżącego zajęcia, z niewytłumaczalną konsekwencją powracał do jej osoby. Było w tym coś niemal obraźliwego. Człowiek mógł przez lata doskonalić zdolność panowania nad sobą, uczyć się rozpoznawania cudzych intencji, przewidywać reakcje i wyprzedzać działania przeciwników, a następnie odkrywać, że najprostsza nieobecność potrafi wywołać w nim dyskomfort trudniejszy do zignorowania niż rzeczywiste zagrożenie. Nie podobało mu się to. Jeszcze mniej podobała mu się świadomość, że nie potrafił wskazać konkretnego momentu, w którym sytuacja przestała być dla niego wyłącznie kwestią zarządzania zasobami.
Potrzebował jednej i drugiej wersji Pozycji Dwudziestej Pierwszej. Prowadząca była sumienna i oddana pracy, jakiej jej zlecał. Dotrzymywała terminów i pozostawała brutalnie szczegółowa, jeśli chodziło o dokumentację. W oczach Raphaela zbytecznie, lecz nie zamierzał interweniować tam, gdzie nie musiał. Nie zamierzał. Nie chciał. Gdzie unikał interakcji. Sadie Glass była jednak innym tematem. Sadie Glass niosła za sobą korzyści, które wiązały ją z nim w sposób bezpośredni. Nie jedynie biznesowy. Nie jedynie własnościowy. I ten brak zaczynał mu doskwierać. Zaczął go uwierać. Nie potrafił nawet uczciwie odpowiedzieć sobie, czy bardziej brakowało mu jej obecności, czy też tego specyficznego rodzaju oporu, jaki potrafiła wprowadzać do ich relacji. Była jednym z niewielu elementów jego otoczenia, których nie dało się sprowadzić do prostego mechanizmu przewidywania i reakcji. Nie oznaczało to, że pozostawała poza jego zasięgiem. Oznaczało jedynie, że jej obecność wymagała od niego uwagi, której nie zwykł poświęcać nikomu bez wyraźnego powodu.
Nie miał w planach pojawiania się na spotkaniu odnośnie obrazów. Gdy tylko jednak o nim usłyszał, zmienił rozpiskę na aktualnie trwający dzień i pojawił się tam, gdzie go nie oczekiwano. Nie musiał nikogo uprzedzać. Nie musiał przedstawiać uzasadnienia ani tłumaczyć, dlaczego postanowił uczestniczyć w czymś, co dotychczas nie wymagało jego bezpośredniego zaangażowania. Wystarczyło, że przekroczył próg pomieszczenia, a rozmowy na moment straciły swoją płynność. Był przyzwyczajony do podobnych reakcji. Nie uważał ich za szczególnie interesujące. Ludzie mieli skłonność do nadawania jego obecności większego znaczenia, niż rzeczywiście posiadała, co zresztą stanowiło jeden z wygodniejszych aspektów nazwiska Valencourt. W milczeniu zajął wolne miejsce, nie odzywając się ani razu. Nie słuchał tego, o czym było spotkanie. Nie interesowało go wcale to, co miało tam miejsce, ani słowa padające pomiędzy poszczególnymi ludźmi. Na sali mógłby siedzieć i sam prezydent — dla Raphaela nie miało to znaczenia. Jego spojrzenie pozostawało przy drobnej blondynce, gdy obserwował ją przez ciągłość długiego stołu. Nie zajmował najważniejszego miejsca przy stole; nie był poproszony o komentarz. Nie musiał. Obserwował, jak poruszała się po sali, jak pochylała się nad dokumentami, jak zwracała się do poszczególnych członków zebrania. Zwracał uwagę na drobiazgi, których prawdopodobnie nie dostrzegłby nikt inny. Sposób, w jaki przesuwała palcem po krawędzi kartki, zanim zdecydowała się ją odłożyć. Niewielkie zawahanie przed udzieleniem odpowiedzi jednemu z uczestników. Ruch dłoni, kiedy poprawiała dokumenty, a także to, jak potrafiła przejść od jednego zagadnienia do drugiego bez konieczności poszukiwania w pamięci właściwych informacji. Była kompetentna. Nie zamierzał odbierać jej tego uznania tylko dlatego, że sam nie miał ochoty zajmować się omawianym tematem. Zresztą, właśnie ta kompetencja stanowiła jeden z powodów, dla których jej obecność była dla niego użyteczna. Nie potrzebował kolejnej osoby, która potakiwałaby jego decyzjom, a następnie czekała na następne polecenie. Potrzebował kogoś, kto potrafiłby rozpoznać problem, zanim jeszcze zdążyłby stać się widoczny dla pozostałych. Kogoś, kto nie wymagał nieustannego nadzoru. Kogoś, czyją nieobecność można było odczuć w sposób nieproporcjonalny do zajmowanego stanowiska. Ostatnia myśl wydała mu się na tyle nieprzyjemna, że odsunął ją od siebie, skupiając uwagę na szklance stojącej przed nim.
Ocknął się dopiero wówczas, gdy blondynka podniosła się z krzesła i skierowała do wyjścia. W jakiś machinalny, instynktowny sposób zrobił to samo. Nie zastanawiał się nad tym, czy powinien poczekać, czy może pozwolić jej odejść i znaleźć inną okazję do rozmowy. Po prostu zareagował. Było to irytujące odkrycie, szczególnie że przez ostatnie kilkadziesiąt minut nie wykonał ani jednego ruchu, który nie byłby wcześniej przemyślany. Teraz natomiast jego ciało zdawało się podejmować decyzję szybciej niż rozum.
- Glass. - Jej nazwisko wybrzmiało nieprzesadnie głośno, lecz nie dało się go pominąć pomiędzy odgłosami szurania odsuwanych krzeseł i zbierających się do wyjścia pozostałych uczestników. Dopiero gdy na niego spojrzała, dodał, po chwili ciszy:
- Zostań.
Nie było w tym dodanej prośby. Nie dlatego, że zależało mu na demonstracji władzy, lecz dlatego, że nie miał zwyczaju opatrywać swoich komunikatów zbędnymi ozdobnikami. Zresztą, nie zamierzał przeprowadzać tej rozmowy na korytarzu, w obecności ludzi, którzy mogliby uznać, że przysłuchiwanie się jej stanowi dodatkową korzyść z uczestnictwa w zebraniu. Wystarczająco wiele osób próbowało doszukiwać się znaczenia w jego zachowaniu, a Valencourt nie miał najmniejszego zamiaru dostarczać im kolejnych materiałów do interpretacji. Odczekał, aż pomieszczenie opustoszeje i gdy zostali sami, poczuł dziwny ciężar panującej ciszy. Irytującej w sposób, który nie był mu znany. Nie zamierzał się jednak nad tym skupiać. Zamiast tego gestem dłoni zaoferował jej siedzenie — nie żadne konkretne. Takie, które mogła wybrać sama. Czy to zrobiła, czy też nie, sam usiadł ponownie, podpierając twarz na jednej dłoni.
Między nimi zapanowała cisza. Zegar wydawał dźwięki, pióro w palcach Valencourta obracało się raz po raz, jednak żadne słowo nie padło. Jego spojrzenie wciąż znajdowało się na niej.

Sadie Glass

[Sadie Glass]

Nazwisko zatrzymało ją kilka kroków przed drzwiami.
Sadie pożegnała ostatnią wychodzącą osobę niewielkim uśmiechem, zanim zamknęła drzwi i odwróciła się, by spojrzeć na Raphaela. Wciąż nie znalazła szczególnego powodu dla jego obecności - Valencourt nie uczestniczył w negocjacjach i nie musiał interesować szczegółami procesu, tak długo jak rezultaty spełniały jego oczekiwania. Gdyby chciał przydzielić jej kolejne zadanie, mógł przecież wysłać wiadomość - w wydawaniu krótkich, pozbawionych uprzejmości rozkazów osiągnął biegłość, której nie powstydziłoby się wojsko. Oszczędziłby sobie kilkadziesiąt minut spotkania, które i tak go nie interesowało. Obserwowanie jej pracy miało zresztą nieprzyjemny posmak kontroli. Być może pięć dni wcześniej przypisałaby podobnemu zachowaniu znacznie sympatyczniejsze znaczenie, może nawet ucieszyłaby się, że przyszedł, ale od ostatniego rzuconego w jej stronę rozkazu nie była w stanie interpretować niczego na jego korzyść.
Jedno słowo wystarczyło, żeby żołądek podszedł jej do gardła. Nie pozwoliła sobie na zewnętrzną zmianę: ani wyrazu twarzy, ani sposobu, w jaki spoglądała na rozmówcę, choć reakcja fizjologiczna wygrywała z nią walkę wewnątrz.
Gdyby nie została kilka dni wcześniej, nie mdliłoby jej teraz od kilku liter. Było to tym okrutniejsze, im bardziej uparcie umysł przypominał, że nie mogła wiedzieć co się wydarzy. Nie zaczęło się przecież od niczego, co powinno później budzić niesmak. Zaczęło się od pomocy, od Raphaela siedzącego na schodach jej domu tak bezradnie, że własny ból i zmęczenie odłożyła na bok. Od ciemności i lampki na baterie pozostawionej przy łóżku. Mogła go odprawić, oddelegować Marcusowi, zamiast tego kolejny raz oglądała ten sam komediodramat: oto człowiek który miał wszystko, nie miał nikogo, kto zaopiekowałby się nim bez wynagrodzenia. Dlatego została. Dlatego dbała, gdy nie dbał nikt inny. Dlatego dawała więcej, niż wymagała od niej i rola, i relacja.
Seks był zaledwie skutkiem ubocznym bliskości, która pojawiła się później. Wtedy jeszcze była przekonana, że skoro ona nie zamierzała go do niczego zmuszać, nie będzie musiała obawiać się przymusu z jego strony. Teraz z nieznośną dokładnością pamiętała moment, w którym sprostował tę kwestię. Włosy. Znowu włosy, tylko w szarpnięciu nie było już niczego przyjemnego.
Przez ostatnie pięć dni wracała do tego momentu częściej, niż chciała i powinna. Rozumiała doskonale, jak została potraktowana, komunikat był oczywisty - nie rozumiała natomiast dlaczego człowiek, któremu zaoferowała najpierw opiekę, a później własną niewyreżyserowaną intymność odpowiedział czymś tak obrzydliwym. I dlaczego, kiedy próbowała to wyjaśnić, otrzymała kolejne upokorzenie.
Słowo wypowiedziane w sali konferencyjnej miało jednak inny charakter; przełożony wciąż mógł zatrzymać ją w sprawach zawodowych, a umowa nie przestała obowiązywać tylko dlatego, że zawiódł jej zaufanie w najbardziej intymnej chwili.
Pozostała więc na miejscu, a na zewnątrz nie wydarzyło się nic.
Pięć Aukcji, tysiące godzin przygotowań i horda władających światem ludzi, którzy za możliwość zobaczenia cudzego zawahania potrafili zapłacić więcej, niż przeciętna rodzina zarabiała w kilka pokoleń. Prowadząca nauczyła się bardzo wcześnie, że publiczność nie potrzebuje dostrzegać rzeczywistej emocji. Wystarczało, że dostrzegła coś, co mogła za nią uznać.
Drgnięcie powieki. Przedwczesny uśmiech. Zmiana rytmu oddechu, ledwie zauważalne uniesienie podbródka, spojrzenie zatrzymane na niewłaściwej osobie o pół sekundy za długo. Przy podium nawet sposób przeniesienia ciężaru ciała mógł zostać potraktowany jak informacja o wysokości kolejnej oferty.
Sadie nie pozwalała sobie na podobną rozrzutność.
Trening nie polegał jednak wyłącznie na eliminowaniu gestów. Nieruchoma twarz była równie wymowna jak grymas, a przesadnie wyprostowane plecy zdradzały wysiłek, którego czasami nie należało pokazywać. Prawdziwa dyscyplina wymagała swobody - odpowiednio miękkiej linii ramion, naturalnego poruszania, spojrzenia życzliwego bez poufałości, ust, których kąciki nie pozostawały w jednej pozycji dłużej, niż wymagała tego rozmowa. Nawet rzęsy Prowadzącej uczestniczyły w tej choreografii - nie przez cudowną zdolność kontrolowania każdego włoska, lecz przez wyćwiczoną do absurdu precyzję spojrzenia, w którym żadne mrugnięcie nie było zostawione przypadkowi.
Stała z dokumentami pod ramieniem, oddychała spokojnie, nieznacznie rozluźniając dłoń, kiedy zmieniła sposób podtrzymywania teczki. Żaden ruch nie zdradzał napięcia, i nawet jasne fale opadały na ramiona i marynarkę w sposób kontrolowany. Nie przypominały tych, które jeszcze niedawno spadały Raphaelowi na policzki i łaskotały jego skórę, kiedy pochylała się nad nim zupełnie nieprzejęta czy wygląda przy tym odpowiednio. Nie było również tamtego uśmiechu, spontanicznego rozbawienia, ani charakterystycznego błysku w oczach.
Nie zastąpił ich chłód - twarz blondynki pozostawała uważna, łagodna i doskonale uprzejma. Taka sama, jaką Raphael mógł oglądać podczas Aukcji, kiedy Prowadząca zwracała się do ludzi, których nazwiska otwierały drzwi niedostępne dla całej reszty świata. Nie musiała darzyć ich szczególną sympatią, żeby zapewniać nienaganną obsługę. Nie musiała również pozwalać im oglądać wersji siebie, która istniała poza pełnioną funkcją.
Nie usiadła. Nie wiedziała, czy Valencourt chce przekazać jej krótką dyspozycję, czy przedstawić zadanie wymagające dłuższej rozmowy, poza tym ostatnio wykazywał wyjątkowo mało zainteresowania różnicą między prośbą a żądaniem. Zegar odmierzał ciszę, której Sadie nie zamierzała w żaden sposób upiększać. Mogłaby zapytać o powód zatrzymania, zainteresować się jego obecnością na spotkaniu, wspomnieć o harmonogramie prac, wszystkie te możliwości wydawały oczywiste, ale pierwszy raz pomiędzy nimi całkowicie zbędne. Nie spuściła wzroku na obracane pióro, nie poszukiwała w jego postawie śladów zdenerwowania, nie próbowała odczytać zamiarów z długości ciszy. Potrafiła używać jej równie sprawnie jak słów, chociaż zazwyczaj robiła to w bardziej interesujących okolicznościach, niż oczekiwanie na polecenie przełożonego. Tym razem nie ratowała rozmowy przed niezręcznością, nie dawała też mężczyźnie szansy do przerzucenia na nią obowiązku nazwania problemu.
Miał jej czas i uwagę w zakresie przewidzianym umową.

raphael valencourt

[raphael valencourt]

Milczał.
Przez moment rozważał, czy nie zacząć od pytania o spotkanie, choć sam pomysł wydał mu się niemal komiczny. Mógłby zapytać o obrazy, o dokumentację, o postępy w realizacji kolejnych założeń, a następnie wysłuchać odpowiedzi, która z pewnością byłaby rzeczowa, wyważona i pozbawiona jakiegokolwiek znaczenia dla tego, po co właściwie się tutaj pojawił. Mógłby również od razu przejść do Pozycji Dwudziestej Pierwszej, lecz nie był pewien, czy miał ochotę ponownie sprowadzać ich kontakt do kwestii zawodowych. Właśnie to stanowiło problem. Zbyt wiele rzeczy potrafił nazwać, zbyt wiele umiał sklasyfikować, a jednak w odniesieniu do Sadie brakowało mu właściwej kategorii. Nie była mu potrzebna w sposób, w jaki potrzebni byli ludzie zajmujący się poszczególnymi odnogami interesów Valencourtów. Nie chodziło wyłącznie o efektywność, choć nie zamierzał udawać, że ta pozostawała bez znaczenia. Nie chodziło również o przyzwyczajenie, choć jej obecność zdążyła wrosnąć w rytm jego codzienności na tyle, że jej brak stał się zauważalny. Było w tym coś bardziej pierwotnego, a przez to znacznie mniej wygodnego. Raphael nie lubił potrzebować. Potrzeba oznaczała możliwość powstania zależności, a zależność była jedną z niewielu rzeczy, których nie dało się skutecznie zamaskować odpowiednią ilością pieniędzy. Człowiek mógł kupić czyjąś lojalność, wymusić posłuszeństwo, zabezpieczyć milczenie, a nawet zorganizować własne bezpieczeństwo w taki sposób, by przez lata nie musieć zastanawiać się nad jego kruchością. Nie mógł jednak kupić pewności, że druga osoba pozostanie obok niego z powodów, których sam nie potrafiłby zrozumieć. I być może właśnie to najbardziej go irytowało. Nie sama Sadie, nie jej zachowanie, nawet nie jej nieobecność, lecz fakt, że wprowadzała do jego uporządkowanego świata pytanie, na które nie posiadał gotowej odpowiedzi.
Obrócił pióro jeszcze raz pomiędzy palcami, a nerwowość tego ruchu była zarazem opanowana, jak i balansująca na granicy wahania. Zatrzymał je w końcu, przytrzymując między kciukiem a palcem wskazującym, jak gdyby potrzebował czegoś, na czym mógłby skupić uwagę, zanim wypowie kolejne słowa. Nie była to kwestia braku odwagi. Raphael nie zwykł przypisywać sobie podobnych słabości, a już z pewnością nie w obecności innych ludzi. Niemniej istniały tematy, które wymagały od niego wysiłku nie dlatego, że były trudne do wyjaśnienia, lecz dlatego, że samo ich przywołanie naruszało coś, co od lat starał się utrzymywać w stanie nienaruszalnym. Castor należał właśnie do tej kategorii. Nie musiał znajdować się w pomieszczeniu, nie musiał nawet podnosić głosu, by jego obecność stała się odczuwalna. Wystarczała myśl o nim, wspomnienie jego nazwiska, czasem nawet drobny szczegół związany z rodzinną posiadłością, by Raphael poczuł nieprzyjemne napięcie w karku, a pod skórą pojawiło się coś, czego nie chciał nazywać strachem. Strach był przecież słowem zbyt prostym, zbyt jednoznacznym, kojarzącym się z bezpośrednim zagrożeniem, z człowiekiem, który widzi nadciągający cios i nie potrafi go uniknąć. Tymczasem w przypadku dziadka chodziło o coś znacznie bardziej skomplikowanego: o świadomość, że istnieli ludzie, wobec których nawet wszystkie zgromadzone zasoby, wszystkie nazwiska, pieniądze, wpływy i wyuczone sposoby dominowania nad otoczeniem mogły okazać się niewystarczające. Castor nie był jednym z tych, których można było zastraszyć, przekupić albo odsunąć na bezpieczną odległość. Był częścią porządku, z którego Raphael sam się wywodził, a zatem również częścią mechanizmu, którego działania nie zawsze rozumiał, choć od dzieciństwa uczono go, że powinien mu się podporządkować.
Do czasu. Do czasu, aż miał go zniszczyć.
- Mój dziadek... - zaczął wreszcie, a jego głos zabrzmiał równocześnie spokojnie i niemal obojętnie, choć sam doskonale wiedział, że nie o obojętność tutaj chodziło. Zrobił krótką przerwę, jakby dopiero organizował słowa, a jego spojrzenie uciekło w bok. Nie chciał myśleć, nie chciał rozmawiać o Castorze, o którym sama myśl przyniosła nieprzyjemny dreszcz na ramionach. Nie od czasu, kiedy zdał sobie sprawę, że nie pamiętał kompletnie niczego z wyjazdu do Francji. Nie chodziło o zwyczajną lukę w pamięci, o kilka godzin spędzonych w stanie upojenia, które można było wytłumaczyć nadmierną ilością alkoholu, zmęczeniem czy czymś, co zażył bez większego zastanowienia. Niepokoiła go rozległość tej pustki, jej nienaturalna gładkość, jak gdyby ktoś nie tyle wymazał pojedyncze zdarzenia, ile wyjął z jego życia cały fragment i starannie zaszył pozostawione po nim miejsce. Pamiętał wyjazd, pamiętał Francję, pamiętał okoliczności, w jakich się tam znalazł, lecz kiedy próbował dotrzeć do tego, co wydarzyło się później, napotykał ścianę. Nie było obrazów, dźwięków ani nawet rozproszonych wrażeń, które mogłyby posłużyć za punkt zaczepienia. Jedynie pewność, że coś się wydarzyło, i równie nieznośna pewność, że nie potrafił ustalić co. Raphael nie znosił luk. W interesach oznaczały ryzyko, w dokumentacji zaniedbanie, w relacjach możliwość manipulacji, ale w odniesieniu do własnego umysłu stawały się czymś niemal obraźliwym. Nie potrafił zaakceptować, że ktoś mógł uzyskać dostęp do jego świadomości, pozostawić po sobie ślady, a następnie odebrać mu możliwość ich odtworzenia. Jeszcze mniej podobała mu się myśl, że człowiekiem, który mógł wiedzieć więcej, był jego własny dziadek.
- Zażyczył sobie oprowadzenia po galerii na dzień przed otwarciem - dokończył, po czym jego oczy znów odnalazły oczy należące do blondynki. - Weź sobie wówczas wolne. Najlepiej poza miastem.
Wypowiedział to tonem, który nie pozostawiał wiele miejsca na dyskusję, choć nie podniósł głosu ani nie nadał słowom szczególnego nacisku. Polecenia, a aktualnie sugestie, Raphaela rzadko wymagały dodatkowej oprawy, zwłaszcza kiedy dotyczyły spraw, które uważał za przesądzone. Tym razem jednak kryło się za nimi coś więcej niż zwyczajna decyzja organizacyjna. Nie chciał, żeby Glass znalazła się w pobliżu Castora. Nie chciał, żeby dziadek ją zobaczył, zadał jej pytanie, przyjrzał się jej z tą charakterystyczną, nieprzyjemną uważnością, którą Raphael pamiętał znacznie lepiej niż większość wypowiedzianych przez niego słów. Nie chciał również, żeby stała się częścią rozmowy, której zasad nie znał i której przebiegu nie mógłby kontrolować. W przypadku innych ludzi nie przywiązywałby do tego większej wagi. Jeśli ktoś znalazłby się na drodze Castora, musiałby sam ponieść konsekwencje własnej obecności. Świat Valencourtów nie był miejscem, w którym każdy otrzymywał ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem. Przeciwnie, wiele rzeczy działało właśnie dlatego, że ludzie dowiadywali się o zagrożeniu dopiero wtedy, kiedy było już za późno, by się wycofać. Sadie stanowiła jednak wyjątek, którego istnienie zaczynało go coraz bardziej uwierać. Nie chciał sprawdzać, jak zachowałaby się wobec jego dziadka, nie chciał również przekonywać się, czy Castor uznałby ją za osobę wartą zainteresowania. Samo dopuszczenie takiej możliwości budziło w nim nieprzyjemne poczucie utraty kontroli.
Przez chwilę rozważał, czy powinien powiedzieć jej więcej. Wyjaśnić, że nie chodzi o kaprys starszego człowieka, o rodzinną uroczystość ani o kolejną z tych absurdalnych ceremonii, podczas których wszyscy udawali, że ich obecność wynika z przywiązania do sztuki, tradycji i dziedzictwa. Mógłby wspomnieć o Francji. O tym, że wrócił stamtąd z poczuciem, którego nie potrafił rozpoznać, i pamięcią przypominającą pokój po wyniesieniu wszystkich mebli: przestrzeń pozostawała, ale zniknęły rzeczy, dzięki którym można było ustalić, do czego właściwie służyła. Mógłby nawet przyznać, że od tamtej pory kilkakrotnie próbował odtworzyć przebieg wyjazdu, wracając do rozmów, wiadomości, kalendarza i własnych notatek, ale za każdym razem kończyło się to tym samym. Nie chciał jednak dawać Glass dostępu do tej części siebie. Nie dlatego, że uważał ją za niezdolną do zrozumienia, lecz dlatego, że wypowiedzenie tego na głos oznaczałoby nadanie jego niepokojowi konkretnego kształtu. A przecież dopóki pozostawał niewypowiedziany, mógł jeszcze udawać, że był wyłącznie irytacją, chwilowym zaburzeniem porządku, czymś, co dało się rozwiązać odpowiednio dokładną analizą.
Castor miał w sobie osobliwą zdolność sprawiania, że Raphael ponownie czuł się kimś znacznie młodszym, niż wskazywał na to jego wiek. Nie chodziło o wspomnienie dzieciństwa w zwyczajnym znaczeniu, o nostalgię ani nawet o respekt wobec starszego członka rodziny. Było w tym coś bardziej upokarzającego: przy dziadku jego własna pewność siebie traciła część swojej wartości, a wszystkie wypracowane przez lata mechanizmy obronne zaczynały przypominać starannie dobrany garnitur, który w niewłaściwym świetle ujawniał szwy. Raphael wiedział, jak rozmawiać z ludźmi posiadającymi władzę. Wiedział, jak ich obserwować, jak rozpoznawać ambicje, jak wykorzystywać próżność i jak sprawiać, by cudze decyzje wydawały się ich własnymi. Z Castorem było inaczej. Dziadek nie musiał niczego udowadniać, nie musiał zdobywać jego uznania ani przekonywać go do swoich racji. Mógł milczeć, a Raphael i tak odnosił wrażenie, że został poddany ocenie, której kryteriów nie znał. Najgorsze zaś było to, że część jego samego wciąż pragnęła tę ocenę przejść pomyślnie, choć druga, znacznie bardziej świadoma część nienawidziła samego faktu, że takie pragnienie w ogóle w nim istniało.
Przesunął pióro po blacie, zatrzymując je równolegle do krawędzi dokumentów. Ten drobny gest pozwolił mu odzyskać odrobinę zwyczajnego skupienia. Spojrzał na blondynkę i po raz kolejny uświadomił sobie, że nie zamierzał opowiadać jej o wszystkim, ale też nie chciał, by potraktowała jego polecenie jak kolejną arbitralną zachciankę. Nie potrzebował jej posłuszeństwa pozbawionego refleksji. Przynajmniej nie w tej chwili. Potrzebował, żeby zrozumiała, że tym razem nie chodziło o harmonogram, obrazy ani wygodę organizacyjną. Chodziło o człowieka, którego obecność potrafiła zmienić temperaturę całego pomieszczenia, choć nie wypowiedział jeszcze ani jednego słowa. O człowieka, któremu Raphael nie zamierzał pozwolić zbliżyć się do niej bardziej, niż było to konieczne.
- Nie będziesz musiała się nikomu tłumaczyć, dokąd wyjeżdżasz - dodał.
Dopiero wtedy dostrzegł, jak osobliwie brzmiały te słowa. Nie oferował jej swobody, lecz wyznaczał bezpieczną odległość. Nie mówił, czego miała się obawiać, tylko usuwał ją z miejsca, w którym mogłaby zetknąć się z czymś, czego sam nie potrafił jeszcze nazwać. Była to forma ochrony, której nie umiał oddzielić od kontroli, podobnie jak nie potrafił odróżnić własnej troski od potrzeby zachowania czegoś, co z jakiegoś powodu zaczęło mieć dla niego znaczenie. I może właśnie dlatego nie powiedział już nic więcej. Wystarczyło, że sam wiedział, iż chciał uniknąć spotkania Sadie z Castorem.

Sadie Glass

[Sadie Glass]

Castor Valencourt.
Sadie znała to nazwisko. Trudno byłoby przez pięć lat poruszać się wśród ludzi, dla których genealogia stanowiła skuteczniejsze narzędzie dyplomacji niż polityka zagraniczna, i nie orientować się w strukturze rodu Valencourtów. Teczka Gospodarza - przynajmniej ta, którą pozwalano poznać Prowadzącej - zawierała informacje niedostępne dla uczestników Aukcji. Nie spodziewała się jednak, że zainteresowanie patriarchy otwarciem galerii okaże się powodem tej rozmowy, a już z pewnością nie spodziewała się nagłego przypływu troski Raphaela o przysługujący jej wypoczynek.
Urlop.
Dzień przed otwarciem galerii.
Wzruszające. Czy Raphael odkrył istnienie kodeksu pracy?
Potwierdziła przyjęcie dyspozycji niewielkim skinieniem głowy, wykonanym z nienaganną uprzejmością, bez zaskoczenia, zachwytu ani choćby cienia tego, co działo się właśnie za jej spokojnym spojrzeniem. Nie okazywała ani zadowolenia, ani niezadowolenia. Komunikowała przyjęcie polecenia. Nie zmieniła pozycji, nie odłożyła dokumentów, nie skorzystała z zaproponowanego wcześniej miejsca. Skoro Raphael potrzebował jedynie przekazać zadanie, zajmowanie krzesła wydawało się zbędną komplikacją, zwłaszcza że nie zamierzała urządzać przedstawienia z siadania i wstawania na każde skinienie przełożonego. To nie był c y r k, choć otaczała ją banda małp i klaunów.
Tymczasem jej hiperaktywny umysł zdążył przeprowadzić znacznie mniej optymistyczną analizę organizacyjną.
Miesiące przygotowań, kilkadziesiąt odrębnych zobowiązań, wypożyczenia uzależnione od warunków ustalanych z bankami, ubezpieczycielami i właścicielami kolekcji. Transporty, instalacje, odbiory konserwatorskie, ostateczne zatwierdzenia, patroni i cała ta rozkoszna orkiestra cudzych interesów, która z jakiegoś powodu miała za sześć dni zacząć brzmieć jak jedna, harmonijna kompozycja. Naturalnie Sadie nie robiła wszystkiego osobiście: miała do tego specjalistów, z których większość była kompetentna. Problem polegał na tym, że każdy pracownik znał własną część przedsięwzięcia, podczas gdy Glass znała również miejsca, w których poszczególne części mogły się ścierać i doprowadzić do zapłonu całego mechanizmu.
Gdyby istniał ktoś zdolny przejąć kontrolę i zrozumienie całej sieci zależności - bez utraty jakości i konieczności wielodniowych przygotowań - zapewne już dawno znalazłaby dla niego zatrudnienie. Najchętniej na swoim stanowisku, aby móc od czasu do czasu zająć się czymś tak egzotycznym jak sen.
Dzień przed otwarciem nie było na to szans. A Raphael o tym wiedział.
Nie był głupi, co pozostawało jedną z jego najbardziej irytujących cech. Miewał zachcianki, które kosztowały fortunę oraz pomysły sprawiające, że ludzie odpowiedzialni za ich realizację zaczynali rozważać ucieczkę w Bieszczady, ale nie należało mylić przywileju ignorowania konsekwencji z niezdolnością ich przewidywania. Valencourt doskonale rozumiał wagę przedsięwzięcia i wartość jej pracy.
Jeżeli więc proponował rozwiązanie tak ordynarnie, obraźliwie nierozsądne, należało przyjąć, że jego rozsądek kierował się ku innemu celowi.
Dziadek. Ach. A więc nie urlop. Nie odpoczynek. Nie nagłe odkrycie, że Sadie Glass posiada układ nerwowy, który od czasu do czasu wypadałoby zostawić w spokoju.
Castor Valencourt miał odwiedzić galerię, a jej miało tam nie być. Najlepiej również w promieniu kilkudziesięciu kilometrów od Toronto.
Znakomity pomysł! Można było oczywiście poprosić ją o nadzorowanie przygotowań z innego pomieszczenia albo z domu, lecz po co poprzestawać na tak żałośnie skromnych rozwiązaniach? Skoro członek rodziny miał obejrzeć wystawę, najbezpieczniej było usunąć z miasta jedną z osób odpowiedzialnych za jej organizację. Rodzinne priorytety, jak widać, nie wymagały podporządkowywania się logice zarządzania projektami.
Istniała zresztą pewna tradycja.
Catherine zaoferowała już Sadie pieniądze za zniknięcie. Była to propozycja pozbawiona szczególnej finezji, ale przynajmniej posiadała wszystkie niezbędne elementy transakcji: określony cel, wynagrodzenie i osobę, której zależało na rezultacie. Sadie szanowała negocjacyjną bezpośredniość tamtego maila. Raphael postanowił najwyraźniej udoskonalić rodzinny model biznesowy, eliminując zbędne koszty. Matka proponowała zapłatę za opuszczenie jego życia; syn oferował urlop za opuszczenie miasta. P o s t ę p.
Przypomniała sobie nawet tego przeklętego chomika, ten moment w którym próbowała wyjaśnić Raphaelowi, że doszli już do etapu, gdy ani właściciel nie cieszy się szczególnie z pupila, ani rodzice nie są zadowoleni, że przytargał go do domu. Najwyraźniej sytuacja rozwijała się zgodnie z przewidywaniami: chomik nie tylko nadal nie należał do ulubieńców, ale i teraz przyjeżdżał dziadek, więc należało usunąć klatkę z salonu.
Przestrzeń jej umysłu wypełnił głośny, gorzki śmiech, ale na twarzy blondynki nie wydarzyło się absolutnie nic. Nawet spojrzenie pozostało niezmienione, uprzejmie skupione na rozmówcy, którego polecenie właśnie przyjęła.
Catherine, chomik i... Luwr.
W Paryżu Raphael wydał polecenie przeciwne dyskrecji - nie przeszkadzało mu, że ludzie, wśród których Sadie przez pięć lat budowała własną reputację, mieli oglądać go zabawiającego się kupioną Prowadzącą. Przeciwnie - publiczność wyraźnie mieściła się w granicach jego dobrego smaku.
W jej własnym domu również nie uznał za stosowne traktować zaoferowanej mu intymności z należytą delikatnością. Tam co prawda nie było widowni, ale przecież od czego istniała sama Sadie, jeżeli nie od ponoszenia konsekwencji jego zachowania? Dopiero przyjazd dziadka budził w nim tak wyrafinowane poczucie przyzwoitości.
Fascynująca hierarchia wartości.
Dziwkę można było pokazywać w Luwrze. Dziwkę można było potraktować jak dziwkę w jej własnej sypialni. Nie wypadało jednak, żeby dziwka kręciła się po rodzinnej galerii w obecności patriarchy, nawet jeśli przez ostatnie tygodnie doprowadzała do skutku przedsięwzięcie, którego rezultat miał podziwiać.
Być może należało jeszcze przeprosić za niedogodność. W końcu niewiele rzeczy psuło estetykę rodzinnego dziedzictwa równie skutecznie jak przypomnienie, że jego utrzymanie wymaga pracy ludzi spoza odpowiedniego drzewa genealogicznego.
Sadie nie posiadała dowodu, że o to chodziło, nie miała dostępu do wszystkich rodzinnych zależności Valencourtów. Potrafiłaby zapewne opracować kilka alternatywnych hipotez, gdyby uznała, że warto poświęcić im więcej czasu.
Nie warto. Nie warto było nadrabiać wszystkich relacyjnych i komunikacyjnych braków Raphaela własnym wysiłkiem. Usłyszała to, co powiedział i nie dorabiała do tego katalogu wyjaśnień: Raphael nie chciał jej obecności w galerii podczas wizyty dziadka. Wyjątkowo gorzki był wniosek, że kolejny raz manipulował, projektował grę której zasady mogła znać tylko jedna strona. Rżnął głupa z urlopem, sprzedawał historyjkę o dobrym pracodawcy, i zupełnie niepotrzebnie. Nie było sensu podtrzymywać złudzeń.
I właśnie wtedy usłyszała zapewnienie, że nie będzie musiała nikomu tłumaczyć, dokąd wyjeżdża. To dopiero było rozczulające. Człowiek, który dysponował nieograniczonym dostępem do prywatnej oraz służbowej korespondencji, wszystkich kanałów komunikacji i informacji o miejscu jej pobytu, właśnie wielkodusznie zwalniał ją z obowiązku informowania go o planach na ten dzień.
Najbardziej obraźliwa nie była nawet sama sprzeczność, do niej zdążyła przywyknąć. Obraźliwe było to, że Raphael najwyraźniej oczekiwał, iż wezmą udział w kolejnym przedstawieniu, podczas którego wszyscy zainteresowani będą udawać, że nie wiedzą tego, co doskonale wiedzieli.
On wiedział, że ma dostęp do jej prywatnej komunikacji i miejsca pobytu.
Ona wiedziała, że on wiedział.
On wiedział, że ona wiedziała.
A mimo to postanowił łaskawie zwolnić ją z obowiązku składania dodatkowych wyjaśnień. Trudno było o piękniejszy przykład hojności człowieka, który najpierw zabiera komuś drzwi, a następnie pozwala mu nie pukać.
Polecenie było jasne. Nieobecność w galerii, najlepiej również poza miastem, na dzień przed otwarciem.
Zawodowe konsekwencje pozostawały wyzwaniem, ale ryzykiem na które decydował się mężczyzna całkiem bystry. Sadie będzie musiała przeorganizować harmonogram, przekazać odpowiedzialność za ostatnie zatwierdzenia i dopilnować, żeby żaden z ludzi oczekujących na jej decyzje nie dowiedział się o tej zmianie dopiero wtedy, gdy zacznie ich ona kosztować pieniądze. Niespodziewana nieobecność nie należała do najlepszych prezentów, jakie można było wręczyć zespołowi przed otwarciem galerii, ale decyzja pozostawała poza jej kontrolą.
Przez cały ten czas stała przy końcu stołu z dokumentami pod ramieniem. Nie usiadła, nie zmieniła postawy, nie pozwoliła ironii ani niesmakowi przedostać się na wierzch. Jej spojrzenie pozostało łagodne i uważne, jakby właśnie otrzymała jedno z tych zwyczajnych poleceń, których wykonanie wymagało jedynie odnotowania w kalendarzu. Żadnego wyrzutu. Żadnej poufałości. Nawet najmniejszej sugestii, że po drugiej stronie tej nienagannej prezencji wydarzyło się cokolwiek wartego uwagi.
Pozostawało upewnić się, że przydział obowiązków dobiegł końca.
— To wszystko?

raphael valencourt

[raphael valencourt]

W oczach postronnych ludzi właśnie dyskredytował jej pracę. Odbierał jej możliwość zaangażowania, wycofywał ją z przedsięwzięcia na dzień przed istotnym wydarzeniem, którego przygotowanie sam wcześniej jej powierzył, a tym samym stawiał ją w położeniu, w którym każda godzina poświęcona na dopracowanie szczegółów zdawała się tracić jakąkolwiek wartość. Karał ją, zamiast nagradzać za włożony wysiłek, za staranność, z jaką poruszała się w wyznaczonych przez niego granicach, za skrupulatność, która niejednokrotnie pozwalała uniknąć błędów, zanim ktokolwiek zdążyłby je zauważyć. Nie robił tego jednak publicznie; nie robił tego oficjalnie. Nie było żadnego upokorzenia na oczach zgromadzonych, żadnej reprymendy, żadnego dokumentu, który mógłby zostać później wykorzystany przeciwko niej. Z zewnątrz wszystko miało wyglądać na zwyczajną zmianę organizacyjną, wynikającą z potrzeb gospodarza i specyfiki wydarzenia. Wszak dzień przed otwarciem na terenie galerii miało znajdować się zaledwie kilka osób — w tym Castor Von Valencourt i jego wnuk. Gdyby zależało to wyłącznie od Raphaela, nie byłoby tam żadnego z nich. Nie zamierzał jednak udawać, że dysponował swobodą pozwalającą mu na podobne kaprysy. Istniała różnica pomiędzy tym, czego pragnął, a tym, na co mógł sobie pozwolić i doskonale zdawał sobie z tego sprawę.
Dopóki nie posiadał przewagi, nie mógł ryzykować. Castor miał otrzymać wszystko na tacy, tak jak działo się to do tej pory. Ospały smok wciąż miał dostawać tłuste owce, podawane w odpowiedniej kolejności, odpowiednio przygotowane i pozbawione wszelkich niedoskonałości, które mogłyby wzbudzić jego niezadowolenie. Nie zmieniało to jednak faktu, że wciąż pozostawał smokiem. Starym, być może mniej skorym do bezpośredniego angażowania się w sprawy, które nie wymagały jego osobistej uwagi, lecz nadal zdolnym spalić wszystko, co znalazłoby się w zasięgu jego zainteresowania. Raphael nie zamierzał popełnić błędu polegającego na utożsamianiu wieku z bezsilnością, wygody z niedołęstwem, a pozornego spokoju z brakiem czujności. Ludzie tacy jak Castor nie musieli już biegać za własnymi ofiarami. Wystarczyło, że wskazywali kierunek, a inni wykonywali resztę. Ich władza nie polegała na nieustannym demonstrowaniu siły, lecz na tym, że potrafili sprawić, by otoczenie samo przewidywało ich oczekiwania i usuwało z drogi wszystko, co mogłoby im przeszkadzać. Sam korzystał z podobnych rozwiązań, choć niechętnie przyznawał, że wiele z tego, co uważał za własne umiejętności, było jedynie doskonalszą wersją zachowań, których nauczył się, obserwując starszych członków rodziny. Różnica polegała na tym, że on wciąż musiał udowadniać, iż zasługiwał na miejsce przy stole. Castor nie musiał już nikomu niczego udowadniać.
Sylwetka Glass nie mogła znaleźć się w tym równaniu częściej, aniżeli było to konieczne. Nie chodziło o uczucia — przynajmniej nie w sposób, w jaki większość ludzi rozumiała ich znaczenie. Raphael nie potrafił sympatyzować z emocjami tak, jak oczekiwano tego od człowieka, który chciałby uchodzić za troskliwego. Potrafił je rozpoznawać, rozkładać na czynniki pierwsze, przewidywać ich konsekwencje, a nawet wykorzystywać je z precyzją, której niejednokrotnie zazdrościliby mu ludzie zawodowo zajmujący się manipulacją. Wiedział, że Sadie mogła być wściekła. Mógł sobie wyobrazić, jak odbierała jego decyzję, jak zestawiała ją z wcześniejszymi poleceniami, z godzinami pracy, z odpowiedzialnością, którą jej powierzył, i jak dochodziła do wniosku, że jej wysiłek nie został doceniony. Być może widziała w tym kolejny przejaw jego arbitralności, może nawet próbę przypomnienia jej, że ostatecznie to on wyznaczał granice jej zaangażowania. Nie miał powodu, by zakładać, że zrozumie prawdziwe podłoże tej decyzji. Nie zamierzał zresztą ułatwiać jej zadania, przedstawiając wyjaśnienia, których sam nie potrafił jeszcze uporządkować. Istotniejsze od jej niezadowolenia było zminimalizowanie kontaktu pomiędzy dwiema figurami, które znajdowały się obecnie na planszy, choć każda z nich dążyła do własnego celu i żadna nie powinna uzyskać możliwości swobodnego oddziaływania na drugą.
Nie było to dla niego nic nowego, iż musiał brać pod uwagę tak wiele zmiennych. Od lat znajdował się w sytuacjach, w których musiał wskazać problem, ustalić jego źródło, a następnie usunąć przeszkodę z koniecznością rozważania dziesiątek możliwych konsekwencji. Tym razem jednak Sadie nie była przeszkodą, Castor nie był przeciwnikiem, którego można było po prostu wyeliminować, a galeria, zamiast pozostać kolejnym przedsięwzięciem podlegającym jego kontroli, stawała się miejscem, w którym musiał zachowywać się zgodnie z oczekiwaniami człowieka, którego wola budziła w nim coś znacznie mniej przyjemnego niż respekt. Raphael nie znosił tego rodzaju ograniczeń. Nie znosił również świadomości, że decyzja dotycząca Glass została podjęta w taki sposób, by z zewnątrz wyglądała na jego własny kaprys, choć w rzeczywistości była odpowiedzią na zagrożenie, którego nie chciał jej ujawniać. Właśnie dlatego nie zamierzał przepraszać. Przeprosiny sugerowałyby, że uznawał jej ocenę sytuacji za równorzędną własnej, a przede wszystkim, że miał obowiązek tłumaczyć się z decyzji, których przyczyn nie mogła znać. Nie oznaczało to jednak, że pozostawał obojętny wobec konsekwencji. Przeciwnie, był aż nadto świadomy, że odsuwając ją od istotnego momentu wydarzenia, naruszał pewien rodzaj porozumienia, które zdążyło między nimi powstać, choć żadne z nich nie określiło go wprost.
Najbardziej irytujące było to, że mógł przewidzieć jej reakcję, ale nie potrafił z góry ustalić, co powinien z nią zrobić. Gdyby chodziło o kogokolwiek innego, sprawa byłaby banalna. Niezadowolenie pracownika nie stanowiło argumentu przeciwko decyzji przełożonego, a urażona ambicja nie była okolicznością, która wymagała szczególnego uwzględnienia. Ludzie przychodzili i odchodzili, obrażali się, szukali uznania, a kiedy go nie otrzymywali, próbowali odnaleźć je gdzie indziej. Sadie jednak nie mieściła się w tej prostej klasyfikacji, co nie oznaczało, że Raphael zamierzał pozwolić jej na swobodę, która mogłaby zagrozić temu, co próbował osiągnąć. Miał zamiar utrzymać ją poza zasięgiem Castora, nawet jeśli oznaczało to, że przez pewien czas miała postrzegać go jako człowieka niesprawiedliwego, kapryśnego, okrutnego. Nie potrzebował, żeby dobrze o nim myślała. Potrzebował, żeby nie znalazła się w niewłaściwym miejscu o niewłaściwej porze. I chociaż nie zamierzał nazywać tego troską, nie mógł również zaprzeczyć, że właśnie ta myśl przesądziła o jego decyzji.
Pozostawała jeszcze kwestia samego otwarcia. Musiał pojawić się w galerii, wysłuchać Castora, pokazać mu przygotowane obrazy, dokumentację i wszystko, czego senior mógłby sobie zażyczyć, nie dając mu przy tym najmniejszego powodu do podejrzeń, że cokolwiek odbiega od ustalonego porządku. Miał być uprzejmy, opanowany, odpowiednio zainteresowany, a przede wszystkim przewidywalny w sposób, który nie wzbudzałby niepotrzebnej uwagi. Miał odegrać rolę wnuka, który rozumiał rodzinne obowiązki, szanował hierarchię i nie miał niczego do ukrycia. Niepokornego wnuka, którego zmuszono do zgięcia karku. Raphael znał ten teatr od podszewki. Wiedział, kiedy należało się uśmiechnąć, kiedy przemilczeć uwagę, a kiedy pozwolić starszemu człowiekowi odnieść wrażenie, że jego zdanie przesądziło o przebiegu rozmowy. Nie zamierzał jednak zapominać, że za tą uprzejmością kryło się znacznie więcej niż rodzinny rytuał. Każdy gest Castora, każde pytanie, nawet pozornie niewinne zainteresowanie szczegółami mogło być próbą ustalenia, jak daleko Raphael posunął się w samodzielności i ile jeszcze pozostało mu do odebrania. Dlatego Sadie miała być nieobecna podczas prywatnej wizyty. Dlatego galeria miała zostać przygotowana bez jej udziału w ostatnim dniu. I dlatego, choć wiedział, że z jej perspektywy jego postępowanie mogło wyglądać jak niesprawiedliwa kara, nie zamierzał zmienić zdania. Na szachownicy, którą odziedziczył po ludziach takich jak Castor, figura, którą chciał zachować, musiała czasem zostać odsunięta od centrum rozgrywki.
- To nie kara, Glass - zaznaczył, wiedząc, że milczenie nie było spokojną zgodą. Nie z nią w roli głównej. Sadie potrafiła milczeć na wiele sposobów, a Raphael zdążył już zauważyć, że nie każdy z nich oznaczał podporządkowanie. Niektóre były formą odmowy, inne wyrazem dezaprobaty, jeszcze inne zaś stanowiły znacznie bardziej niewygodną próbę zmuszenia rozmówcy, by sam wypełnił przestrzeń, którą pozostawił. Nie zamierzał dać się wciągnąć w podobną grę, choć paradoksalnie sam właśnie ją rozpoczął. - Otwarcie wciąż potrzebuje swojego organizatora.
Nie zamierzał odbierać jej odpowiedzialności za całe przedsięwzięcie, przeciwnie, chciał, żeby doprowadziła je do końca, dopilnowała szczegółów i zadbała o to, by żaden z zaproszonych nie miał najmniejszego powodu do krytyki. Potrzebował jej kompetencji, jej pamięci do szczegółów i tej irytującej skrupulatności, która sprawiała, że potrafiła dostrzec nieprawidłowości, zanim stawały się problemem. Nie potrzebował natomiast jej obecności w dniu, w którym Castor miał znaleźć się w galerii. Sam. Z nią. Różnica wydawała mu się wystarczająco oczywista, choć nie był na tyle naiwny, by zakładać, że dla niej będzie równie zrozumiała.
To wszystko?
Nie.
- Nie.
Odpowiedź padła niemal natychmiast, lecz nie kontynuował. Dostrzegał różnicę w sposobie, w jaki od pewnego czasu załatwiała wszystkie sprawunki oficjalną drogą, odkąd zostawił ją w jej domu. Wcześniej istniały między nimi skróty, niedopowiedzenia i przywileje, których nie dało się ująć w żadnym regulaminie. Teraz pojawiła się formalność. Dokumenty, wiadomości, ustalenia, wszystko uporządkowane i pozbawione tej szczególnej swobody, którą wcześniej uznawał za naturalną. Nie mógł powiedzieć, że go to zaskoczyło. Raczej drażniło go, że potrafił wskazać moment, w którym nastąpiła zmiana, a mimo to nie miał pewności, jak ją odwrócić.
Upokorzenie nie było dla niego definicją odczuwalną na poziomie emocjonalnym, lecz definicyjnym. Potrafił logicznie dotrzeć do aspektów, które mogły pojawiać się w jej głowie, nawet jeśli sam nie doświadczał ich w identyczny sposób. Rozumiał, że można było poczuć się wykorzystanym, odsuniętym, sprowadzonym do roli, której zasady ustalał wyłącznie ktoś inny. Rozumiał również, że pewne gesty, kiedy raz utraciły swoje pierwotne znaczenie, nie odzyskiwały go tylko dlatego, że jedna ze stron postanowiła zachowywać się tak, jakby nic się nie wydarzyło. Seks w końcu zapowiadał się idealnie. Do czasu. Wiedział to. Pamiętał własne oczekiwania, pamiętał przebieg wieczoru i to, jak szybko coś, co miało być przyjemnością, zaczęło przypominać sytuację, nad którą nie miał już takiej kontroli, jakiej oczekiwał. Nie zamierzał jednak udawać, że cała odpowiedzialność za późniejszy dystans należała do niej. Nie był człowiekiem, który łatwo przyznawał się do błędów, ale nie oznaczało to, że nie potrafił ich rozpoznać.
I nawet jeśli pod maską pozornego spokoju Sadie Glass znajdowała się teraz w roli Prowadzącej, nie mogła go oszukać. Już nie. Znał jej zawodową dyscyplinę, wiedział, jak sprawnie potrafiła oddzielać obowiązki od tego, co pozostawało poza nimi. Tyle że ta umiejętność nie była dla niego dowodem, że nic się nie wydarzyło. Przeciwnie, formalność mogła być najskuteczniejszą formą wycofania, a on nie zamierzał mylić jej z obojętnością. Przyglądał jej się przez chwilę, starając się nie zdradzić, jak wiele uwagi poświęcał drobnym zmianom w ich relacji. W końcu odłożył pióro na blat.
- Jak długo zamierzasz jeszcze udawać, że wszystko jest w porządku?

Sadie Glass

[Sadie Glass]

— Nie pytałam.
Sprostowanie padło spokojnie, niemal uprzejmie, bez najmniejszego nacisku na którekolwiek ze słów. Sadie nie uniosła brwi, nie przechyliła głowy ani nie pozwoliła sobie na żaden z tych drobnych gestów, które mogłyby nadać wypowiedzi charakter polemiki. Nie pytała przecież, czy jest karana. Nie sugerowała niezadowolenia z decyzji przełożonego. Nie domagała się uzasadnienia. Raphael wydał polecenie, ona potwierdziła jego przyjęcie, po czym upewniła się, czy ma jeszcze jakieś obowiązki do przekazania.
Jeśli uznał za konieczne zapewnienie jej, że urlop nie stanowi kary, słowa należało potraktować jako informację o nim, aniżeli o niej. W tej kategorii były dość interesujące: nie na tyle, żeby rozpoczynać śledztwo, ale wystarczająco, by odnotować, iż sam podsunął interpretację, której następnie zaprzeczył. Być może postanowił rozbudować swoją ulubioną metodę komunikacji o kolejny element - informowanie pracownika czego przełożony nie miał na myśli, przy jednoczesnym zachowaniu pełnej dyskrecji w zakresie tego, co rzeczywiście miał.
Wyjątkowo pomocne. Jeszcze kilkaset podobnych zapewnień, a drogą eliminacji mogliby dojść do prawdziwego powodu jej rekreacyjnego wyjazdu. Sadie mogłaby nawet przygotować odpowiedni formularz, przy dostatecznej cierpliwości dotarliby do końca alfabetu, a potem być może do dziadka Valencourta.
Dalsza część wyjaśnienia nie była jednak ani trochę bardziej odkrywcza. Otwarcie nadal potrzebowało swojego organizatora. Oczywiście, że tak. Jak dobrze, że wyjaśnili tę kwestię, zanim Sadie zdążyła nabrać przekonania, że galeria otworzy się sama, wyłącznie dzięki sile nazwiska Valencourt. Obrazy przyjadą własnym transportem, ubezpieczyciele pokochają ryzyko a prawnicy, ogarnięci nagłą potrzebą czynienia dobra, zaczną podpisywać dokumenty bez konieczności wielotygodniowych negocjacji. Być może Cézanne zmartwychwstanie i osobiście dopilnuje instalacji.
Oczywiście, że otwarcie jej potrzebowało.
Potrzebowało jej przez ostatnie tygodnie, potrzebowało teraz i będzie potrzebowało w samym dniu wydarzenia. Raphael oczekiwał pełnej odpowiedzialności za rezultat, terminowości, znajomości wszystkich uzgodnień i umiejętności rozwiązywania problemów, których istnienia inni specjaliści nie zdążyli jeszcze zauważyć. Jedynym wyjątkiem miało być kilka godzin, podczas których odpowiedzialna za to wszystko kobieta stawała się zagrożeniem dla estetyki rodzinnego spotkania.
Znakomity model organizacyjny: kierownik przedsięwzięcia z funkcją czasowego wyłączania, zależną od aktualnej liczby Valencourtów przebywających w budynku. Pozostawało jedynie ustalić, czy podczas nieobecności pracownika jego odpowiedzialność również zostawała zawieszona, czy też należało oczekiwać pełnej efektywności z odległości wystarczającej, by nie urazić jakiejś rodzinnej zasady ze starej książki, w której nie było żadnych ludzi ani marzeń.
Raphael najwyraźniej preferował drugą możliwość, nie miała z tym niczego więcej do zrobienia. Przyjęła polecenie. Niech rodzina Valencourtów rozstrzyga we własnym gronie, w jakie dni wolno jej przebywać w galerii, którą pomagała przygotować w ramach niewolniczego układu, do którego zakupiono ją drogą licytacji. Wywróciłaby oczami, gdyby nie była tak zaangażowana w usunięcie personalnych komunikatów niewerbalnych.
Nadal stała z dokumentami pod ramieniem, łagodnie skupiona na rozmówcy, bez cienia tego rozbawienia, które mężczyzna znał z dotychczasowej współpracy. Prowadząca nie miała jednak zwyczaju demonstrować stosunku do decyzji przełożonych, kiedy ich absurdalność nie wymagała żadnej dodatkowej oprawy. W zasadzie była gotowa na tym zakończyć, ale Raphael był zdeterminowany zrujnować jej ciasny kalendarz spotkań służbowych. Przecież m ó g ł.
Jak długo zamierzasz jeszcze udawać, że wszystko jest w porządku?
Sadie przez krótką chwilę poczuła coś na kształt intelektualnego zachwytu. Istniała przecież pewna elegancja w konstruowaniu systemu, w którym wszystkie możliwe zachowania jednej strony stanowiły naruszenie zasad, a zasady te ustalano dopiero po zaistnieniu zachowania. Gospodarz zapewne doceniłby podobną innowację. W końcu po co organizować Aukcję, skoro można od razu obciążyć uczestnika odpowiedzialnością za przegraną w grze, której reguł nie pozwolono mu poznać i która nie musiała się nawet odbywać?
Przez czterdzieści dziewięć dni Raphael zdążył bowiem zbudować niezwykle interesujący katalog wymagań. Kiedy Sadie próbowała się do niego zbliżyć, najwyraźniej robiła to niewłaściwie. Kiedy proponowała mu rozmowę, okazywało się, że istnieją sprawy, których nie powinno się poruszać. Kiedy próbowała zrozumieć jego zachowanie, przeszkadzała mu dociekliwość. Kiedy oferowała czułość, należało najpierw ustalić, czy przypadkiem nie stanowiła zagrożenia dla jego suwerenności a ostatecznie i tak odrzucić. A kiedy wreszcie zdecydowała się na intymność, której pragnęli oboje, Raphael znalazł sposób by i to zmienić w traumatyczne doświadczenie.
Ograniczyła kontakt do spraw zawodowych: nie odmawiała pracy, nie stroiła fochów, nie wysyłała uszczypliwych wiadomości, nie wymuszała spotkań, nie domagała się wyjaśnień. Była uprzejma, kompetentna, dostępna w zakresie obowiązków i - co mogło wydać się szczególnie szokujące - nie szukała u Raphaela ani grama prywatnej uwagi.
I to również mu przeszkadzało!
Bliskość była niewłaściwa, ale dystans również. Szczerość okazywała się problematyczna, ale milczenie obraźliwe, a profesjonalizm stanowił najwyraźniej najnowszą formę niedopuszczalnego zachowania - tak samo niedopuszczalną jak wszelkie sugestie szansy na prywatną relację.
Może należało zaczynać każdą rozmowę od pytania o aktualne preferencje Valencourta?
Czy życzy pan sobie dziś czułości, formalności, bezwzględnej szczerości czy może dyskretnego zniknięcia z obszaru metropolitalnego Toronto? Odpowiedni kwestionariusz można byłoby przesłać rano, najlepiej z zastrzeżeniem, że wybrana opcja może i tak zostać uznana za niewłaściwą w dowolnym momencie i ze skutkiem wstecznym, a kolejno - konsekwencjami za wszelkie winy Sadie.
Oczywiście pod warunkiem, że Raphael zechciałby odpowiedzieć, a z tym bywało różnie.
Właśnie ta część jego pytania była najbardziej groteskowa. Mężczyzna, który potrafił przez kilka dni nie powiedzieć jej niczego o przyczynach własnego zachowania, właśnie postanowił zainteresować się jakością jej komunikacji. Nie wyjaśnił, dlaczego nie chce jej przy Castorze. Nie odpowiedział kiedy pytała czego potrzebował tamtej nocy. Nie odpowiedział kiedy zapytała, czy zrobiła coś niewłaściwego. Nie znalazł nawet sposobu by powiedzieć jej dlaczego coś, co zaczęło się od wzajemnej przyjemności, zakończyło się dla niej potraktowaniem jak szmaty.
Ale teraz chciał rozmawiać - a właściwie chciał, żeby Sadie zaczęła rozmawiać, żeby sama rozpoznała właściwy moment, sama wskazała problem, sama dobrała słowa i sama zadbała o to, żeby przypadkiem nie wywołać u niego kolejnej niepożądanej reakcji. Cóż za rozkoszny podział obowiązków.
Raphael zachowywał pełną swobodę przemilczania własnych uczuć, motywów i obaw, podczas gdy Sadie miała najwyraźniej obowiązek składać zeznania w pełnym zakresie. Ale nie zawsze - tylko w dogodnym dla niego terminie (który miała wyczytać z fusów lub zdobyć drogą telepatii), z należytą starannością i bez gwarancji, że którakolwiek odpowiedź zostanie uznana za satysfakcjonującą. Lub, że jakąkolwiek odpowiedź dostanie od niego.
Zresztą samo pytanie było skonstruowane z godną podziwu precyzją człowieka, który nie zamierzał przyjąć odpowiedzialności. Doskonałe: można było odpowiedzieć podając termin zakończenia rzekomego udawania, albo rozpocząć dyskusję o tym, czy w ogóle udawała. W obu przypadkach Raphael otrzymywał dokładnie to, czego chciał: Sadie ponownie brała na siebie obowiązek wyjaśnienia sytuacji, którą sam spowodował.
Nie skorzystała z żadnej z proponowanych możliwości.
Nie powiedziała mu przecież, że wszystko jest w porządku. Nie zapewniała o przebaczeniu, nie odgrywała serdeczności, nie usiłowała przywrócić ich dawnych zwyczajów. Wykonywała pracę, którą jej powierzył. Jeśli nienaganna prezencja Prowadzącej miała teraz zostać uznana za oszustwo, należałoby zapewne poinformować o tym również pięć roczników uczestników Aukcji. Ilu z nich mogło przez lata paść ofiarą równie bezczelnej mistyfikacji?
Nie zamierzała jednak poprawiać Raphaela.
Przez czterdzieści dziewięć dni znajdowała dla niego miejsce. Na jego nieprzystępność, nieprzewidywalność, niechęć do rozmowy. Na nocne lęki, odurzenie, zmęczenie, samotność, której nie potrafił nazwać. Potrafiła odłożyć własne sprawy, przynieść koc, zostawić lampkę, zostać przy człowieku, który nie umiał nawet poprosić o pomoc w sposób wolny od całej swojej absurdalnej potrzeby kontroli. Nie sporządzała przy tym protokołu zdawczo-odbiorczego jego słabości. Nie oczekiwała wynagrodzenia za każdą godzinę troski. Nie żądała, żeby najpierw udowodnił, że zasługuje na jej obecność.
Po prostu była, a kiedy sama przyszła do niego z czymś, co było trudne Raphael znalazł sposób, by uczynić to jeszcze gorszym. Teraz, ku jej autentycznemu zdumieniu, miał pretensje że nie spieszyła się z powtórzeniem eksperymentu.
Nie było łez ani drżenia ust, żadnego oskarżycielskiego spojrzenia. Jej oddech pozostawał spokojny, postawa swobodna, dłoń podtrzymująca dokumenty rozluźniona. Nawet kiedy zdecydowała się odezwać, głos zachował tę samą wyrafinowaną precyzję, z jaką omawiała przed godziną podział odpowiedzialności pomiędzy bankiem, galerią i depozytariuszem.
— Jak to sobie wyobrażałeś? Że będę błagać cię o rozmowę? Pisać ckliwe listy? Opowiem ci, co nie jest w porządku a potem będę patrzeć, jak wykorzystujesz każdą sylabę do uzasadnienia kolejnej przemocy, kolejnego upokorzenia, kolejnego wykorzystania?
Nie podniosła głosu. Nie próbowała uczynić pytania bardziej bolesnym przez odpowiedni nacisk, ani dramatyczną pauzę. Nie było w nim niczego, co należałoby odczytywać jako zaproszenie do negocjowania jej krzywdy.
— Kupiłeś pracownika. Pracuję.

raphael valencourt

[raphael valencourt]

Słowo wykorzystanie zawisło między nimi niczym echo, które powróciło zniekształcone, powtórzone jednak innym tembrem głosu, innym akcentem, inną intencją. W jej ustach brzmiało jak oskarżenie, a może nawet jak coś znacznie bardziej ostatecznego — stwierdzenie faktu, którego nie zamierzała już łagodzić ani opakowywać w uprzejmość. W jego zabrzmiało niezrozumieniem igrającym z zaskoczeniem. Być może po raz pierwszy, odkąd Prowadząca zagościła w jego strefie, Raphael nie potrafił natychmiast przyporządkować wypowiedzianych słów do żadnej z kategorii, którymi zwykle posługiwał się w podobnych sytuacjach. Brwi tylko delikatnie uniosły się w górę, lecz nie niosły za sobą nic więcej. Przynajmniej niczego, co zamierzałby jej pokazać. W rzeczywistości poczuł, jak coś nieprzyjemnego zacisnęło mu się pod mostkiem jak źle dobrana kamizelka. Nie było to jeszcze wzburzenie, nie w jego zwyczajowym rozumieniu, lecz pierwsza, nieproszona reakcja organizmu na zarzut, którego nie przewidział, a przede wszystkim nie uznał wcześniej za możliwy do sformułowania w tak bezpośredni sposób. Wykorzystanie. Słowo należało do słownika, którym sam posługiwał się nader sprawnie, lecz dotychczas nie przyszło mu do głowy, że Glass mogłaby użyć go w odniesieniu do niego z podobną pewnością.
- Wykorzystania?
Powtórzył je, jakby sprawdzał jego brzmienie, choć przecież doskonale znał znaczenie. Właśnie to stanowiło problem. Nie rozumiał, dlaczego miałby udawać zdziwienie, skoro oboje wiedzieli, że ich relacja nigdy nie była szczególnie niewinna, a już z pewnością nie opierała się na równorzędności, którą tak chętnie deklarowali ludzie nieznający rzeczywistych mechanizmów władzy. Niemniej sposób, w jaki wypowiedziała to słowo, sprawił, że przez krótką chwilę poczuł się tak, jakby odebrano mu możliwość samodzielnego określenia charakteru tego, co między nimi zaszło. Nie lubił, kiedy inni nadawali znaczenie jego działaniom, zwłaszcza jeśli znaczenie to nie odpowiadało temu, które sam dla nich przewidział. Nie oznaczało to jednak, że miał przygotowaną odpowiedź. Zaskoczenie było autentyczne, a jego świadomość tego faktu dodatkowo pogarszała sytuację.
Kolejne słowa blondynki zmazały jednak grymas z męskiej twarzy, zastępując go delikatnie rysującym się na czole marsem.
- Pamiętam.
Tyle starczyło. Jej stwierdzenie nie wymagało rozwinięcia. Kupiłeś pracownika. Pracuję. Raphael znał tę konstrukcję. Pamiętał Aukcję. Pamiętał warunki, ustalenia, hierarchię, wszystkie te formalne i nieformalne elementy, które miały zapewniać mu kontrolę nad przebiegiem ich współpracy. Mimo to czuł irytację. Przecież sam przez długi czas wyznaczał granice, rozdzielał obowiązki, decydował o dostępie, przywilejach i konsekwencjach. Nie mógł mieć pretensji, że zaczęła traktować go zgodnie z zasadami, które tak konsekwentnie jej narzucał. Ta świadomość nie przynosiła mu jednak żadnego ukojenia. Stawała się jednak kuriozalna, szczególnie że nie wpasowywała się w jej dotychczasowy wizerunek. Nie w tak oschły sposób.
Jego głos nie zdradzał wzburzenia. Przeciwnie, brzmiał niemal leniwie, choć Raphael sam słyszał w nim pewną sztywność, której wcześniej nie było. Odchylił się na oparcie fotela, ale nie odrywał od niej spojrzenia. Gest miał wyglądać na swobodny, jednak mięśnie jego szczęki pozostawały napięte, a palce, którymi jeszcze przed chwilą obracał pióro, spoczywały teraz nieruchomo na podłokietniku. Nie zamierzał pozwolić, by rozmowa zakończyła się na tak wygodnym dla niej stwierdzeniu. Nie tym razem. Nie po tym, jak przez ostatnie dni obserwował i odczuwał jej intencję, gdzie ich kontakt stawał się coraz bardziej formalny, jak znikały drobne odstępstwa od zawodowej relacji, które wcześniej uważał za oczywiste, i jak Sadie zaczynała zachowywać się wobec niego z ostrożnością, której nie potrafił już zignorować.
- Niemniej ciekawy dobór słów - wypowiedział to z ledwie zauważalnym cieniem uśmiechu, ale nie było w nim rozbawienia. Bardziej przypominał próbę odzyskania gruntu pod nogami, odruchową ucieczkę w ironię, która zwykle pozwalała mu przejąć kontrolę nad rozmową, zanim druga strona zdążyła nadać jej niepożądany kierunek. Tym razem jednak ironia nie przyniosła spodziewanego efektu. Raphael czuł, że każde kolejne zdanie mogło okazać się błędem, ponieważ nie wiedział już, jak wiele Glass postanowiła mu odebrać. Nie chodziło o stanowisko, pieniądze ani nawet możliwość wpływania na jej codzienne decyzje. Chodziło o coś znacznie mniej uchwytnego: prawo do zakładania, że znał jej reakcje, że potrafił przewidzieć granicę, za którą przestanie się wycofywać, i że wciąż istnieje między nimi przestrzeń, do której nie wpuszczała nikogo innego. Teraz ta przestrzeń zdawała się zamknięta, a on, po raz pierwszy od dawna, nie dysponował kluczem.
Odchylił się, a oparcie fotela sali konferencyjnej odgięło się pod jego ciężarem. Spojrzenie osiadło na idealnie sterylnym stropie, gdy w pustej przestrzeni przez moment panowała jedynie głośna cisza. Nie była to cisza, którą można było uznać za komfortową, choć Raphael przez lata nauczył się traktować brak słów jako jeden z bardziej użytecznych elementów komunikacji. Tym razem jednak nie służyła mu do wywierania presji ani do oczekiwania, aż druga osoba poczuje się zobowiązana do wypełnienia jej własnymi wyjaśnieniami. Nie miał nawet pewności, czy wciąż oczekiwał od Glass jakiejkolwiek odpowiedzi. Jej wcześniejsze słowa pozostawiły po sobie nieprzyjemny, kredowy osad, coś, czego nie potrafił zignorować, a co jednocześnie nie nadawało się do rozłożenia na czynniki pierwsze w sposób, który przyniósłby mu satysfakcjonujący rezultat. Był przyzwyczajony do tego, że ludzie mówili więcej, niż zamierzali, zdradzali się szczegółami, których nie uznawali za istotne, i pozwalali mu wyciągać z ich wypowiedzi wnioski, których sami nie przewidzieli. Blondynka tymczasem powiedziała wystarczająco dużo, by odebrać mu możliwość udawania, że nie rozumie.
- Bezpieczna przystań - mruknął w pewnym momencie pod nosem bardziej do siebie aniżeli do niej. I przez moment zostawił ją samą.
Pamiętał ton jej głosu oraz dziwną pewność, której wówczas nie pojmował, a teraz tym bardziej nie potrafił pogodzić z tym, co właśnie między nimi zachodziło. Jestem bezpiecznym miejscem, do którego możesz wrócić. Przypomniał sobie te słowa niemal z irytującą dokładnością. Nie dlatego, że należały do szczególnie wyrafinowanych deklaracji, lecz dlatego, że w tamtej chwili zabrzmiały tak, jakby Sadie rzeczywiście wierzyła w możliwość zaoferowania mu czegoś, co nie istniało. Absurdalnego. A mimo to wierzyła. Otulała go całym swoim ciepłem, a on, choć nie zamierzał przyznawać tego nawet przed samym sobą, widział, że traktowała tę obietnicę poważnie. Być może nie zrozumiał jej właściwie. Być może przypisał jej znaczenie, którego nigdy nie miała. Teraz jednak wszystko wydawało się oczywiste. Prawda lub wiara w tym aspekcie była wyraźna — wiara nie utrzymała rzeczywistości. Nie przetrwała konfrontacji z tym, kim był, z tym, jak postępował, ani z tym, czego Sadie najwyraźniej nie zamierzała już tolerować. Irytowało go, że potrafił dostrzec tę zależność, a jednocześnie nie znajdował w sobie szczególnej potrzeby, by ją naprawiać. Nie wiedział nawet, czy miałby czym.
- Romantyczne pieprzenie...
Słowa zabrzmiały sucho, niemal pogardliwie, lecz tym razem pogarda nie była skierowana wyłącznie ku niej. Coś zirytowało go silniej w nim samym. Czyżby źle ją czytał? Pomylił się? Bezpieczeństwo było przecież kwestią odpowiednich zabezpieczeń, przewagi, informacji i możliwości przewidywania zagrożeń. Nie stanowiło uczucia, które można było otrzymać od drugiego człowieka, a następnie zachować bez względu na okoliczności. Przynajmniej tak powinien był myśleć. Tymczasem gdzieś pod warstwą cynizmu pozostało nieprzyjemne wrażenie, że nie chodziło o samą deklarację, lecz o to, że przez moment chciał dać porwać się fantazji znajdującej się w jej umyśle i pozostać w strefie przyjemności. Chciał ją pieprzyć. Chciał, aby ona pieprzyła jego. Z tym oddaniem i zaangażowaniem, jakie w sobie niosła. Ze słodką zachłannością i ruchem bioder. Gdyby to od niego zależało, tamten paraliż nie miałby nad nim władzy. Wówczas doszedłby w jej ustach, prosto w głąb gardła, nie przepraszając za nic.
Odruchowo poprawił tkwiące mu na twarzy okulary, jakby próbował pozbyć się nieprzyjemnego ciążenia delikatnego metalu, po czym opuścił spojrzenie ze stropu. Nie zamierzał dłużej siedzieć naprzeciwko i roztrząsać czegoś, co najwyraźniej nie miało już dla niej żadnego znaczenia. Dla niego w teorii również nie powinno. Nie oznaczało to jednak, że nie czuł zirytowania jej otwartym zamknięciem. Na niego. Wyznaczała granice, których nie był w stanie sforsować.
- Możesz odejść.
Słowa padły w końcu bez dodatkowego komentarza. Nie zatrzymał jej kolejnym pytaniem, nie próbował odzyskać rozmowy za pomocą następnej uwagi ani nie zażądał, by wyjaśniła mu wszystko, czego nie powiedziała. Pozwolił sobie jedynie na krótkie spojrzenie, zanim ponownie odchylił głowę. Nie było w nim pojednania, ale nie było też satysfakcji człowieka, który właśnie zakończył rozmowę na własnych warunkach. Przeciwnie, po raz pierwszy od dłuższego czasu miał wrażenie, że niezależnie od tego, co robił, coś i tak pozosrawało poza jego zasięgiem. A tego rodzaju bezsilności nie potrafił znieść.

Sadie Glass

[Sadie Glass]

Cóż za osobliwa hierarchia oburzenia.
Nie zamierzała jednak kwestionować jego gustu. Raphael Valencourt posługiwał się pojęciem wykorzystania z biegłością człowieka, który uczynił z niego coś na granicy sztuki i rzemiosła. Wykorzystywało się możliwości, informacje, cudze ambicje i słabości. W odpowiednich okolicznościach całe państwa. Sadie nie przypuszczała, że wyraz należący do tak podstawowego zasobu jego słownictwa może nagle wymagać konsultacji semantycznej. Być może problemem okazało się nie samo słowo, lecz jego umiejscowienie w zdaniu: po niewłaściwej stronie nazwiska Valencourt.
Nie przekonywała go jednak do własnej interpretacji. Jeżeli nie odpowiadało mu znaczenie, jakie przypisywała swojemu doświadczeniu, trudno. Jej nie odpowiadało samo doświadczenie i nalegała, iż w tym przykładzie to ona miała gorzej. Poza tym, nie wszystko dało się rozwiązać poprzez uzgodnienie korzystniejszej terminologii.
Jego nagła pasja do stylistyki była wyjątkowo ciekawa - pozostawało ustalić czy zastrzeżenia dotyczyły składni, rzeczowników czy niekorzystnego wpływu całej frazy na wizerunek rodziny. Valencourtowie niewątpliwie dysponowali odpowiednimi środkami, by zatrudnić specjalistów od łagodzenia wymowy niestosownych faktów. Zaraz okazałoby się, że całe doświadczenie trzeba odpowiednio przeredagować: nie zostałam wykorzystana, doświadczyłam jednostronnej reorganizacji warunków intymności.
Tak byłoby znacznie lepiej, tyle że tym razem dowcip jakoś nie śmieszył.
Nie oczekiwała przecież, że Raphael stanie się łagodnym mężczyzną o przyjemnym usposobieniu, odkryje terapeutyczne właściwości wspólnej pracy w ogródku albo zacznie w niedzielne poranki przynosić jej śniadanie do łóżka. Biorąc pod uwagę jego stosunek do kompromisów, samo uzgodnienie stopnia wypieczenia tostów mogłoby doprowadzić do kryzysu dyplomatycznego, którego nie rozwiązałoby nawet Konsylium.
Lubiła jego błyskotliwość i sprawność intelektualną. Przez długi czas sądziła też, że pod cynizmem znajduje się człowiek, z którym można wypracować coś funkcjonalnego - budowanie relacji nigdy nie było dla niej trudne. Nie było wielkim wyzwaniem, było naturalnym sposobem nawigowania świata i przeżywania życia. Relacje bywały różne; mniej lub bardziej zażyłe, platoniczne i nie, krótsze i dłuższe. Co do tej miała naprawdę skromne oczekiwania: wystarczyło, żeby oboje mogli czasem istnieć przy sobie bez konieczności przygotowywania strategii.
Tymczasem Raphael potrafił analizować całe systemy zależności, przewidywać zachowania ludzi dysponujących niewyobrażalną władzą, odnajdywać słabości konstrukcji, których istnienia świat nawet nie podejrzewał, a jednak w sprawach wymagających najzwyklejszej ludzkiej przyzwoitości zachowywał się jak analfabeta.
Nie trzeba było szczególnego geniuszu żeby zrozumieć, że czułość nie stanowi bezwarunkowej zgody na wszystko, że można odmówić bliskości bez upokarzania tego, kto ją zaoferował, że kiedy ktoś pyta, czy zrobił coś niewłaściwego, nie próbuje podważać autorytetu rozmówcy. Nie były to nadzwyczajne wymagania - większość ludzi opanowywała ich podstawy na etapie szkolnym. Raphael, jeden z najinteligentniejszych mężczyzn jakich znała, z godną podziwu determinacją wybierał pozostanie idiotą w tej jednej, najbardziej podstawowej dyscyplinie.
To właśnie budziło w niej żal. Nie jego niedoskonałość, która była ewidentna od początku, lecz uporczywa gotowość do marnowania własnych możliwości i tracenia czasu ich obojga. Chomik nie potrzebował idealnego chłopca; chomik potrzebował chłopca, który aktywnie uczył jak dbać o chomika. Nie dało się wyjaśnić mu tego prościej, ale Sadie nie pozostawała już przy tłumaczeniu, że nie umiał zrozumieć. Nie. On nie chciał ani nauki, ani zrozumienia. Nie chciał funkcjonalnej relacji; chciał systemu władzy i podporządkowania, a Sadie wyraziła się jasno: wiedziała, kim dla niego nie będzie.
Nie miała wobec tej rozmowy żadnej nadziei. Przyszła na spotkanie służbowe, otrzymała polecenie i odpowiedziała na pytanie, którego wcale nie chciała usłyszeć. Nie liczyła na nic, a jednak możliwość przewidzenia rozczarowania nie czyniła go przyjemniejszym.
Sadie pamiętała swoje słowa bardzo dobrze: blackout, światło niewielkiej lampki, własny koc, ciepło mężczyzny leżącego obok niej. Pytanie kim jest i deklarację, która wówczas pozostawała prawdziwa mimo piwnicy na Whale Cay, mimo wazonu na jadalnianym stole, mimo wszystkich okrucieństw którymi popisał się pomiędzy. W sypialni gościnnej kolejny raz, wbrew wszystkiemu co jej zrobił, zapewniała mu coś czego nie potrafił zapewnić sobie sam: nie polityczną przewagę, nie kolejny system zabezpieczeń. Miejsce, w którym nie trzeba było nieustannie wygrywać. Miejsce - w konfiguracji travel size z blond czupryną, przenośne, z funkcją wsparcia w zamykaniu oczu po bardzo długich dniach. Bez garści proszków.
Romantyczne pieprzenie. Nie wiedziała, czy szydził z jej deklaracji, odrzucał własną reakcję na nią, czy samą możliwość istnienia bezinteresownej troski. Nie zamierzała dociekać. Różnica nie wydawała się już szczególnie istotna. Chciał wszystkiego, dostał wszystko i zauważył to dopiero, gdy grunt usunął się spod stóp. To było całkiem zabawne i gorzkie zarazem: dla człowieka przyzwyczajonego do przywileju, równość była formą opresji.
Uczestnik Aukcji, przyzwyczajony do kupowania rzeczy niedostępnych dla reszty świata, nie potrafił uwierzyć w wartość czegoś, za co nikt nie żądał zapłaty. Być może to był błąd? Może powinna była przedstawić mu kosztorys: wycenić lampkę, koc, godziny spędzone przy łóżku i kilka pocałunków. Dołączyć fakturę pro forma oraz klauzulę wyłączającą odpowiedzialność za późniejsze skutki okazanej życzliwości. Wtedy wszystko stałoby się bardziej zrozumiałe.
Tylko, że Sadie nie miała żadnego rachunku do wystawienia.
Nie wstydziła się własnej czułości. Wstydziła się innych rzeczy: swojego ciała, niektórych wspomnień, pytania które zadała nie rozumiejąc, dlaczego wszystko nagle tak brutalnie się zmieniło. Ale nie dobroci.
Nie musiała odwoływać tamtej obietnicy tylko dlatego, że Raphael postanowił z niej zakpić, albo sprawdzać jej granice przekroczeniem tych, które obowiązywały dorosłych w bezpiecznej intymności.
Należało przyjąć, iż z uniesień pozostało uniesienie brwi, ze wzruszeń — wzruszenie ramion.
Jeżeli Raphael uważał tamtą chwilę za bzdurę, miał do tego prawo. Kolekcjoner mógł przecież patrzeć na dzieło wybitnego artysty i widzieć jedynie materiał który nie pasuje mu kolorystycznie do tapicerki.
Nie obniżało to wartości obrazu, mówiło natomiast trochę o kolekcjonerze.
Przynajmniej otrzymała zgodę na opuszczenie festiwalu pogardy. Naturalnie. Chciał wiedzieć, dlaczego nie porusza z nim żadnych kwestii prywatnych. Powiedziała mu. Zakwestionował słownictwo, przywołał dawną czułość, nazwał ją romantycznym pieprzeniem, a następnie zakończył spotkanie.
Trudno byłoby przygotować bardziej przekonującą demonstrację tego, że miała rację usuwając z równania wszelkie sytuacje, w których mógłby dalej manipulować, krzywdzić i karać.
Nie czuła jednak satysfakcji, nie chciała musieć dojść do tego wniosku. Szkoda. Skinęła głową i ruszyła ku wyjściu bez pożegnania, bez ostatniej uszczypliwości ani próby złagodzenia rozmowy. Kroki pozostały równe, postawa swobodna. Nie obejrzała się za siebie.
Na kolejne spotkanie dotarła spóźniona; przeprosiła, lecz nie wyjaśniała powodu. Zajęła miejsce, otworzyła teczkę i odnalazła właściwy aneks. Na jej twarzy nie było niczego, co pozwoliłoby uczestnikom domyślić się przebiegu poprzedniej rozmowy.
— Zanim zatwierdzimy paragraf dwunasty, proszę rozdzielić przejście ryzyka od przeniesienia tytułu własności. Umowa depozytu nie rozstrzyga pierwszeństwa zabezpieczenia ustanowionego na obrazie, a cesja praw z polisy nie zastępuje zgody wierzyciela zabezpieczonego. Status importera w dokumentacji celnej nie przesądza również o odpowiedzialności depozytariusza według prawa Ontario. Jeżeli więc broker wskazuje galerię jako importera, bank uzależnia zwolnienie zabezpieczenia od dodatkowej gwarancji, a ubezpieczyciel wymaga potwierdzenia interesu ubezpieczeniowego właściciela, musimy najpierw ustalić, czy...

koniec ~

raphael valencourt

[raphael valencourt]

Nie poruszył się od razu. Pozostał w fotelu, wsłuchując się w oddalające się od niego odgłosy, choć przecież nie powinien przywiązywać do nich żadnej wagi. Zwyczajny dźwięk kroków, przesunięcie materiału, może cichy trzask drzwi. Nic, co zasługiwałoby na szczególną uwagę. A jednak śledził je z nieprzyjemną świadomością i tym razem nie miał zamiaru ich zatrzymywać. Nie dlatego, że nie mógł. Mógł przecież przywołać ją z powrotem jednym słowem, przypomnieć o obowiązkach, znaleźć dowolny pretekst, który pozwoliłby mu jeszcze przez kilka minut utrzymać ją w pomieszczeniu. Tyle że nie zamierzał robić z siebie człowieka proszącego o obecność kogoś, kto wyraźnie postanowił ją ograniczyć. Nie.
Przesunął dłonią po twarzy, zatrzymując palce na grzbiecie nosa. Zmęczenie nie było właściwym określeniem. Bardziej przypominało przeciążenie umysłu sprawą, która nie powinna zajmować mu tak wiele miejsca. Miał przecież znacznie poważniejsze problemy. Nie wiedział nawet, od którego miał zacząć. W końcu były zarówno Castor, Francja, galeria, niepokojąca luka w pamięci i wszystkie te drobne przesunięcia w rodzinnym układzie, których nie potrafił jeszcze zinterpretować. To powinno wystarczyć, by odwrócić jego uwagę od Glass. A tymczasem właśnie ona stała się kolejnym elementem, którego nie umiał właściwie umiejscowić...
Wstał dopiero po dłuższej chwili, by następnie sięgnąć po telefon, na którym czekało kilka nieodczytanych wiadomości. Odpisał na dwie, trzecią pozostawił bez reakcji. Nie miał ochoty rozmawiać z nikim, a już szczególnie z ludźmi, którzy oczekiwali od niego natychmiastowych decyzji. Zatrzymał się przy szklanej ścianie sali konferencyjnej, spojrzał na własne odbicie. Wyglądał dokładnie tak, jak powinien. Spokojny, pozbawiony jakichkolwiek oznak, że przed chwilą pozwolił sobie na rozmowę, która nie przyniosła mu niczego poza irytacją.
Może właśnie to było najbardziej nieznośne. Nie jej gniew, nie oskarżenia, nawet nie cisza. Fakt, że nie potrafił zdecydować, czy bardziej drażniła go utrata tego, co wcześniej między nimi narzucała, czy świadomość, że aktualnie nie miał takiej kontroli, jaką sobie przypisywał...

Sadie Glass
—k o n i e c—