Ciekawe stwierdzenie, chociaż ja osobiście nie mam sobie nic do zarzucenia.
Roześmiał się, choć śmiech ten nie miał w sobie niczego, co można byłoby pomylić z rozbawieniem. Wydobył się z jego gardła krótko, niemal niedbale, jak odruch wywołany czymś tak dalece nieistotnym, że nie zasługiwało nawet na pełną reakcję. Był jednak w nim pewien rodzaj okrucieństwa, ledwie dostrzegalny dla kogoś, kto nie przywykł do rozpoznawania różnicy między człowiekiem rozbawionym a człowiekiem, który postanowił dać drugiemu do zrozumienia, że właśnie stał się przedmiotem jego rozrywki. Raphael nie zamierzał się tłumaczyć. Nie widział powodu, dla którego miałby usprawiedliwiać własne spóźnienie przed kobietą, której nazwisko, choć zapewne wystarczająco rozpoznawalne w określonych kręgach, nie stanowiło dla niego żadnego szczególnego zobowiązania. Nie przybył tutaj po to, by zdobywać czyjąkolwiek aprobatę, a już z całą pewnością nie po to, by uczestniczyć w towarzyskiej grze, której reguły ustalała osoba przekonana, że wystarczy odpowiednio wysoko unieść podbródek, by uzyskać prawo do rozporządzania cudzą uwagą.
Towarzyszka Blacka była interesująca o tyle, o ile interesujący bywał człowiek, który nie do końca rozumiał, w jakim pomieszczeniu się znalazł. Nie chodziło o jej pochodzenie, wygląd czy nawet nazwisko, lecz o tę osobliwą mieszaninę pewności siebie i nieostrożności, która kazała jej sądzić, że prowokacja była równoznaczna z posiadaniem przewagi. Valencourt przyjrzał się jej przez chwilę, nie spiesząc się z odpowiedzią. Dostrzegł ciemne oczy, wyraziste rysy i napięcie, które nie znikało z jej twarzy nawet wtedy, gdy przybierała pozę znudzonej uczestniczki kolacji. Była świadoma własnej urody, podobnie jak świadoma była tego, że jej obecność mogła wzbudzać zainteresowanie. Być może właśnie dlatego tak chętnie wystawiała ją na próbę, jakby każde spojrzenie, które udało jej się na kimś wymusić, stanowiło małe zwycięstwo. Raphael znał ten mechanizm. Widział go u ludzi, którzy przez całe życie musieli zabiegać o uwagę, a później, kiedy wreszcie ją otrzymywali, nie potrafili odróżnić jej od szacunku.
Towar, jakim była siedząca przed nim dziedziczka zbyt wysokiej zawartości melaniny, nie wymagał długiego komentarza. Nie zamierzał jednak rozkładać na czynniki pierwsze jej zachowania, wyjaśniać jej subtelności hierarchii ani uświadamiać, że w podobnych miejscach nie każdy głos ważył tyle samo. Byłoby to nie tylko niepotrzebne, ale również nieprzyzwoicie protekcjonalne, a Raphael nie miał w zwyczaju poświęcać czasu na edukowanie ludzi, którzy nie wykazywali najmniejszej gotowości do nauki. Etykieta nie była dla niego zbiorem przykazań, których należało przestrzegać z nabożną dokładnością. Była narzędziem, podobnie jak uprzejmość, milczenie czy nawet pozornie niewinna rozmowa. Służyła porządkowaniu relacji, wyznaczaniu dystansu i przypominaniu każdemu z obecnych, gdzie właściwie znajdowało się jego miejsce. Nie obowiązywała wszystkich jednakowo, ponieważ nigdy nie miała takiego celu. Ludzie, którzy posiadali władzę, nie musieli jej demonstrować przez skrupulatne przestrzeganie zasad. Wystarczyło, że mogli decydować, kiedy zasady miały zastosowanie. A jeśli ktoś uważał to za niesprawiedliwe, mógł oczywiście spróbować zmienić porządek rzeczy. Raphael nie widział jednak, by ktokolwiek z siedzących przy stole miał ku temu odpowiednie środki.
...na pewno jest coś, co pana interesuje.
Interesowało go wiele rzeczy. Niewiele z nich nadawało się jednak do wypowiedzenia na głos przy stole, wśród ludzi, którzy traktowali dyskrecję jak ozdobny element zastawy, a nie podstawową zasadę przetrwania. Nie zamierzał udawać, że nie dostrzegał tego, co znajdowało się tuż obok niego. Prokurator była obecna w jego polu widzenia, choć nie potrzebował nieustannie kierować ku niej spojrzenia, by mieć świadomość jej obecności. Właściwie nie musiał nawet przypominać sobie, dlaczego znalazł się na tej kolacji. Niektóre pragnienia były wystarczająco wyraźne, by nie wymagały dodatkowych uzasadnień, a Raphael nie należał do ludzi, którzy lubili roztrząsać własne intencje w obecności przypadkowych słuchaczy. Zresztą, czy naprawdę musiał odpowiadać na pytanie, co go interesowało? Mogła próbować zgadywać. Mogła również wyciągnąć z jego milczenia dowolne wnioski. Tylko idioci nie wiedzieliby,
czemu przyszedł. Nie miał obowiązku korygować cudzych wyobrażeń.
Zauważył, że kobieta najwyraźniej oczekiwała od niego czegoś więcej. Być może nazwiska, które mogłaby rzucić w rozmowie, może deklaracji, która pozwoliłaby jej ustalić, jak wysoko powinna oszacować własne szanse. Ludzie mieli irytującą skłonność do traktowania cudzych zainteresowań jak zasobu, który można było wydobyć, opisać, a następnie wykorzystać na własną korzyść. Tymczasem Raphael nie miał potrzeby wyjawiania, co zamierzał zrobić ani z kim chciał rozmawiać. Nie musiał wygrywać żadnej gry. Nie musiał przyjmować wyzwań tylko dlatego, że ktoś uznał je za dostatecznie błyskotliwe, by przedstawić je w towarzystwie. Przez całe życie otrzymywał to, czego chciał, i choć nie każda rzecz przychodziła do niego bez wysiłku, nigdy nie musiał zabiegać o nią w sposób, który przypominałby proszenie o pozwolenie. Istniała różnica między zdobywaniem a ubieganiem się. Pierwsze było kwestią decyzji i konsekwencji, drugie zaś wymagało uznania, że ostateczne słowo należy do kogoś innego.
Przesunął językiem po wewnętrznej stronie policzka. Gest był niemal niezauważalny, pozbawiony nerwowości, a jednak pozwalał mu przez chwilę nie odpowiadać. Hazardzistka. Ciekawe określenie, szczególnie w ustach kogoś, kto najwyraźniej nie zdawał sobie sprawy, że ryzyko nie stawało się większe tylko dlatego, że człowiek nadał mu odpowiednio dramatyczną nazwę. Byli tacy, którzy ryzykowali całym majątkiem, reputacją, rodziną, a czasem własnym życiem, i nie robili z tego widowiska. Nie potrzebowali świadków ani publiczności, ponieważ konsekwencje ich decyzji były wystarczająco dotkliwe, by nie trzeba było dodatkowo ich ubarwiać. Kurewka Blacka natomiast zdawała się uważać, że wypowiedzenie kilku zdań przy kolacji stanowiło akt odwagi. Być może w jej świecie tak właśnie było. Być może przywykła do ludzi, którzy reagowali na śmiałość natychmiastowym oburzeniem albo uległością, i teraz chciała sprawdzić, do której kategorii można zaliczyć Raphaela.
-
Czymże pani ryzykuje? Wypowiedzeniem paru słów?
Nie podniósł głosu. Pytanie padło spokojnie, niemal łagodnie, co tylko wzmacniało jego wydźwięk. Nie było w nim prawdziwej ciekawości, raczej sugestia, że kobieta powinna jeszcze raz zastanowić się nad własną definicją odwagi. Nie zamierzał jej odbierać przyjemności z prowokowania, ale nie miał też zamiaru udawać, że robiło to na nim wrażenie. W istocie najbardziej interesowało go, czy potrafiła dostrzec różnicę między człowiekiem, który nie odpowiadał na zaczepkę, ponieważ nie wiedział, co powiedzieć, a człowiekiem, który nie odpowiadał, ponieważ nie uznawał jej za wartą odpowiedzi. To dwie zupełnie odmienne sytuacje, choć dla osób przywykłych do mierzenia własnej wartości cudzymi reakcjami mogły wyglądać identycznie.
Przez moment pozwolił, by cisza osiadła między nimi. Wokół stołu powoli toczyły się urwane rozmowy, przesuwały kieliszki, rozbrzmiewały niepewne śmiechy. Sztućce dotykały porcelany z tą charakterystyczną delikatnością, która w podobnych wnętrzach miała przypominać, że nawet jedzenie może być przedstawieniem. Raphael nie potrzebował jednak podążać za rytmem kolacji. Nie interesowało go, czy ktoś zauważył jego spóźnienie, czy też kobieta postanowiła uczynić z niego temat wieczoru. Właściwie im dłużej przyglądał się jej próbom wywołania reakcji, tym bardziej utwierdzał się w przekonaniu, że nie powinien dawać jej zbyt wiele. Uwaga była walutą, a on nie rozdawał jej bez namysłu.
To jak będzie? Będzie pan z nami szczery? Albo n i e ?
Spojrzał na nią wreszcie wprost. Nie było w tym spojrzeniu gniewu, choć z pewnością nie można było nazwać go przyjaznym. Raphael nie miał potrzeby okazywania irytacji. Irytacja była reakcją, a reakcje, zwłaszcza te gwałtowne, stanowiły prezent dla ludzi, którzy nie potrafili zdobyć niczego innego. Nie zamierzał jej takiego prezentu wręczać. Zamiast tego pozwolił sobie na ledwie dostrzegalny uśmiech, pozbawiony ciepła, lecz wystarczająco uprzejmy, by nie można było zarzucić mu jawnej niegrzeczności.
-
Jestem szczery, kiedy uznaję to za stosowne. - Oparł się wygodniej, jakby temat został już wyczerpany, choć nie odwrócił od niej wzroku. Nie zamierzał opowiadać o powodach spóźnienia, przedstawiać własnych intencji ani dzielić się czymkolwiek, co mogłoby posłużyć za materiał do dalszej zabawy. Szczerość nie była obowiązkiem, który należało spełniać na żądanie. Była przywilejem, którego udzielało się wybranym, a czasem nawet oni otrzymywali jedynie tyle prawdy, ile Raphael uznał za bezpieczne. Ona, jeśli chciała, mogła więc kontynuować swoją grę, jeśli sprawiało jej to przyjemność. Mogła również uznać, że nie zamierza w niej uczestniczyć. W obu przypadkach nie zmieniało to szczególnie wiele.
-
A pani? - dodał po krótkiej chwili. -
Zawsze tak ryzykuje, czy tylko przy publiczności?
Tym razem uśmiech był nieco wyraźniejszy, lecz nadal nie zdradzał rozbawienia. Nie zależało mu na tym, by ją obrazić. Obraza byłaby zbyt prostym rozwiązaniem, a on nie widział powodu, by kończyć rozmowę, która mogła jeszcze dostarczyć mu pewnych informacji. Chciał jedynie sprawdzić, czy za jej pewnością siebie kryło się coś więcej niż potrzeba zwrócenia na siebie uwagi. W końcu nie każdy, kto podnosił głos, miał coś do powiedzenia. Nie każdy, kto prowokował, potrafił również przyjąć odpowiedź. A Raphael, choć nie zamierzał poświęcać jej całego wieczoru, był ciekaw, do której grupy należała.
Peach J. Pepper